De wolf blijft onderwerp van discussie in Nederland. Onlangs deed zich opnieuw een incident voor, dit keer in de bossen bij Austerlitz. Een 6-jarig jongetje raakte gewond bij een voorval waarbij een wolf betrokken was. Hij liep nagel-, bijt- en schaafwonden op en is voor behandeling naar het ziekenhuis gebracht. Volgens de beheerders van landgoed Den Treek werd het kind tijdens het spelen door de wolf gebeten en een bos ingesleurd.
Toch weten we nog relatief weinig over deze diersoort. Dat is ook niet vreemd: jarenlang kwam de wolf in Nederland helemaal niet voor. Inmiddels is dat veranderd. De wolf keert langzaam maar zeker terug en vestigt zich op steeds meer plekken. Wat moeten we eigenlijk weten over dit teruggekeerde roofdier dat steeds vaker opduikt?
Wat eten wolven?
Honden stammen af van wolven, maar wolven zijn volgens wetenschapper Diederik Jekel toch echt heel anders dan de huisdieren, ook als je kijkt naar hun dieet: uit onderzoek bleek dat het dieet van wolven per provincie verschilt. Dat is logisch: op de Veluwe leven bijvoorbeeld meer wilde zwijnen dan in Drenthe, en dat is terug te zien in de samenstelling van hun uitwerpselen.
Wolven zijn roofdieren en eten het liefst zo’n drie kilo vlees – dan kunnen ze er weer lang tegenaan, maar: een wolf kan zelfs twee weken zonder eten. Omdat wolven zoveel mogelijk buit willen voor een zo klein mogelijke inspanning, zijn het voornamelijk zwakke dieren die aan hen ten prooi vallen.
In 5 tot 10 procent van de onderzochte gevallen werd DNA van schapen gevonden. Daarnaast worden ook zwijnen, edelherten en damherten gegeten. Maar ook kleine dieren zoals muizen, ratten en bevers zijn voedsel voor der wolf.
Ver lopen en ver zwemmen
De wolf is een echte allrounder. Hij kan niet alleen urenlang lopen – soms wel zeventig kilometer in één nacht – maar ook uitstekend zwemmen. Dat is nodig, want een territorium beslaat al snel tweehonderd vierkante kilometer. Rivieren, snelwegen en zelfs drukbezochte gebieden vormen daarbij niet vaak een belemmering. Wolven doorkruisen ze moeiteloos, al gebeurt dat meestal ’s nachts. In sommige leefgebieden nemen ze zelfs graag een zwemtocht om obstakels als rivieren te door te gaan.
Omgangsvormen van wolven
De wolf is, ondanks het beeld dat soms ontstaat door recente incidenten, een sociaal en groepsgericht dier. Zijn dagelijks leven draait om interactie met de andere leden van de roedel. Die communicatie gebeurt op allerlei manieren: via lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en geluiden zoals grommen, blaffen en huilen. Oudere wolven spelen een belangrijke rol in het opvoeden van de jongeren en geven gedragsregels door.
Binnen de roedel zijn hiërarchie en onderdanigheid duidelijk zichtbaar. Onderdanigheid – zoals het likken van de neus of voorpoot van een ander – is een normale begroeting. Deze rituelen helpen de rust in de groep te bewaren. Roedels kunnen zelfs elk hun eigen ‘dialect’ kunnen ontwikkelen, vergelijkbaar met accenten bij mensen.
Waar leeft de wolf vooral?
Dat de wolf zich in Nederland laat zien, is allesbehalve vanzelfsprekend. Wereldwijd leven wolven vooral in uitgestrekte, dunbevolkte gebieden in Noord-Amerika, Europa en Azië. Grote populaties komen voor in regio’s als Oost-Europa, Noord-Azië, Alaska en delen van Canada.
In Europa leven naar schatting nog zo’n 18.000 wolven, waarvan het grootste deel zich bevindt in afgelegen natuurgebieden. Ondanks eeuwenlange vervolging – de wolf werd lang gezien als een gevaarlijk roofdier en bijna uitgeroeid – hebben in landen als Italië (ca. 1000 wolven), Portugal (ca. 400) en Spanje (ca. 3000) kleine populaties weten te overleven. Ook in Frankrijk en Duitsland is de wolf inmiddels teruggekeerd. Dat is mede te danken aan het openstellen van grenzen voor de wolven naar Oost-Europa.
Wereldwijd zijn er zo’n dertig erkende ondersoorten van de wolf, variërend van de grote Europese wolf tot de kleinere Arabische wolf.
‘Menselijke’ trekjes van de wolf
Een wolf mag dan een klassiek roofdier lijken, toch vertoont hij verrassend herkenbaar gedrag, zelfs gedrag dat we ook bij mensen zien. Zo blijkt uit een studie gepubliceerd in PLOS ONE dat wolven elkaar kunnen aansteken met gapen. Hoe sterker de onderlinge band, hoe groter de kans dat de één gaat gapen als de ander dat doet.
Ook laten wolven ‘vooruitziend gedrag’ zien. In koude seizoenen begraven ze delen van hun prooi in de sneeuw of onder bladeren, als een soort natuurlijke koelkast. Opmerkelijk is dat ze soms ook andere vondsten, zoals radiohalsbanden van gedode herten, verstoppen en zelfs bewaken, door er bovenop te rusten.
Wolven en de omgang met mensen
In Nederland heeft de wolf zich gevestigd op de Veluwe, in Drenthe en op de Utrechtse Heuvelrug. De kans bestaat dus dat je er een tegen kunt komen: dat kan angstaanjagend zijn, maar paniek is meestal niet nodig. Blijf kalm en houd afstand. Wolven zijn van nature schuw en mijden mensen. Komt een wolf toch dichterbij? Maak jezelf dan groot, praat luid en maak rustige gebaren. Loop de wolf niet achterna. Ben je aan het fietsen en komt een wolf achter je aan? Stop dan even. Sprinten kan het jachtinstinct activeren: wolven kunnen tot 60 kilometer per uur rennen. Vaak druipt de wolf vanzelf af. Zo niet, praat dan hard en gebaar duidelijk.
De kans dat een wolf een mens aanvalt is zeer klein. Vergeleken met het aantal slachtoffers door honden of het verkeer is de angst voor wolven volgens experts eigenlijk onterecht. Aanvallen komen vrijwel alleen voor in uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld bij hondsdolle wolven (wat in Nederland bijna niet voorkomt) en gewonde wolven die zich bedreigd voelen.
Een gezonde wolf zal mensen juist vermijden. Dat wolven mensen als prooi zien, is vandaag de dag zeer zelden. Tegenwoordig komen de meeste aanvallen van wolven doordat ze gewend raken aan mensen en dan vooral doordat mensen ze voeren.
Wolf in Nederland: wat te doen als je er eentje tegenkomt?
Verhitte discussie bij Renze over wolf tussen boswachter en schapenhouder
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
