Argh…. file.
Foto: ANP / Lex van Lieshout
Een van de grootste ergernissen van Nederlanders: altijd maar weer die file. Niemand houdt ervan om vast te staan op de snelweg, zeker niet als je daardoor te laat op je werk komt, of juist te laat thuiskomt na een lange dag. Toch lijken de files eerder toe dan af te nemen.
Er is echter een relatief eenvoudige manier om het probleem te verminderen. Alleen is het geen populaire oplossing. Want hoewel veel mensen klagen over de dagelijkse file, blijken we niet snel bereid om ons reisgedrag echt aan te passen. Minder vaak met de auto, meer thuiswerken of buiten de spits reizen zou al een verschil kunnen maken. Maar ja, dat doen we liever niet.
Minder file, het zou zo simpel kunnen zijn
Je herkent het vast wel: de auto’s voor je remmen af, de knipperlichten gaan aan: file. Zonde van je tijd, maar bijna iedereen heeft er regelmatig mee te maken. Toch weten wetenschappers al jaren wat we eraan zouden kunnen doen. De oplossing is eigenlijk best simpel, zegt vervoerseconoom Erik Verhoef van de Vrije Universiteit Amsterdam.
Hij legt het uit met een voorbeeld: „Stel je een tunnel voor, die fungeert als een soort trechter. De ingang is waar de auto’s binnenkomen, de uitgang waar ze er weer uitrijden. De auto’s zelf kun je zien als zandkorrels. Vroeg in de ochtend is de verkeersstroom nog rustig: het ‘zand’ loopt soepel door de tunnel, alles stroomt goed door”, zegt de vervoerseconoom bij de Universiteit van Nederland.
Hik vervolgt: „Naarmate het drukker wordt, raken de auto’s dichter op elkaar en ontstaat er een file. Toch blijft er per minuut evenveel verkeer uit de tunnel komen; dat is de maximale capaciteit van het knelpunt.” Volgens Verhoef ontstaat het probleem niet doordat de tunnel te weinig auto’s aankan, maar doordat de toestroom te groot is op één moment.
„Als we zouden zorgen dat er de hele spits lang niet méér auto’s de tunnel inrijden dan eruit kunnen komen, blijft de doorstroming constant. Er ontstaat dan geen file die eerst groeit en later weer oplost. Over de hele ochtend gaan dan uiteindelijk net zoveel auto’s door de tunnel als bij het oude patroon, alleen zonder stilstaand verkeer”, zegt Verhoef.
De oplossing
De vervoerseconoom legt uit dat de sleutel tot het verminderen van files niet per se ligt in meer asfalt of strengere regels, maar in slim sturen van reisgedrag. „Hoe zorgen we ervoor dat mensen op andere momenten gaan reizen? Een eenvoudige oplossing werd al decennia geleden bedacht door econoom en latere Nobelprijswinnaar William Vickrey. Hij zag dat een file eigenlijk een soort evenwicht is: mensen die vroeg of laat reizen hebben een korte reistijd, terwijl degenen die precies op het drukste moment vertrekken, juist lang vaststaan. Iedereen ‘betaalt’ dus met tijd.”
Vickrey stelde voor om dat systeem om te draaien: laat mensen betalen met geld in plaats van tijd. Door een spitsheffing in te voeren, ontstaat hetzelfde evenwicht, maar dan zonder files. „Stel dat kwart voor acht het drukste moment van de ochtend is. Als op dat tijdstip de heffing het hoogst is, bijvoorbeeld 3 euro, dan wordt de combinatie van wachttijd en kosten te veel voor sommige automobilisten. Zij zullen besluiten iets eerder of later te vertrekken. Hetzelfde geldt voor andere automobilisten die die prijs niet willen betalen”, zegt Verhoef.
Zo verspreiden de auto’s zich gelijkmatiger over de ochtendspits, waardoor de doorstroming verbetert en de files verdwijnen. Er hoeft volgens Verhoef maar een klein deel van de automobilisten zijn gedrag aan te passen, naar schatting zo’n 10 procent. Dat kleine verschuivingseffect is al genoeg om het verkeer soepeler te laten verlopen. En: wie iets later van huis vertrekt, komt vaak alsnog op hetzelfde moment op het werk aan, maar dan zonder file.
Werkt het echt?
Verhoef legt uit waarom dit werkt: „Iemand die normaal gesproken om kwart over zeven vertrekt, een kwartier in de file staat en om acht uur op zijn werk aankomt, zou zonder files pas om half acht hoeven vertrekken en toch om acht uur aankomen. Op sommige Amerikaanse tolwegen wordt dit al toegepast: daar variëren de toltarieven afhankelijk van het tijdstip, zodat de doorstroming goed blijft. Met camera’s wordt geregistreerd wie op welk moment van de weg gebruikmaakt.
De Nederlandse overheid kiest echter voor een andere aanpak die wellicht binnenkort wordt ingevoerd: een vlakke kilometerheffing. Daarbij betaal je per gereden kilometer, ongeacht het tijdstip van de dag. Toch ziet Verhoef hier weinig in: „Dit systeem helpt minder goed tegen files, omdat automobilisten niet worden beloond als ze hun vertrektijd aanpassen. Alleen als het tarief zo hoog wordt dat mensen überhaupt minder gaan rijden, neemt de drukte af.”
„Je kunt het vergelijken met het ophogen van heel Nederland om overstromingen te voorkomen: dat zou niemand doen. Je pakt het probleem aan waar en wanneer het zich voordoet. Dus niet overal en altijd, maar juist daar en dan waar de files ontstaan. Alleen op die manier kun je het probleem echt effectief oplossen”, benadrukt Verhoef.
Meer Metro-artikelen over het verkeer lezen? Dat kan hier.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
