Jongeren die verblijven in een accommodatie voor jeugdhulp maken nauwelijks gebruik van officiële klachtenprocedures omdat ze zich vaak niet vrij voelen om een klacht in te dienen. Ze zijn bang voor de gevolgen, hebben weinig vertrouwen in de onafhankelijkheid van de afhandeling en vinden de procedures te formeel en omslachtig. Dat blijkt uit het rapport ‘Je bent maar een kind, je durft gewoon niet’ van de Kinderombudsman.
De conclusie is pijnlijk: tien jaar na een eerder onderzoek zijn structurele problemen rond het klachtrecht nog altijd niet opgelost.
Eerder kwam ook al een rapport naar buiten waaruit bleek dat jeugd- en pleegzorg in Nederland ernstig tekort schiet.
Jongeren zijn bang voor gevolgen
Soms kunnen jongeren niet meer thuis wonen en komen ze terecht in een accommodatie van een jeugdhulpaanbieder. Daar zijn ze afhankelijk van zorg en begeleiding, gescheiden van hun gezin en in hun vrijheid beperkt. Dat maakt hen extra kwetsbaar.
Juist daarom is het belangrijk dat zij hun zorgen kunnen uiten als er iets misgaat. Toch blijkt uit gesprekken met experts en (oud-)bewoners dat veel jongeren geen vertrouwen hebben in de klachtenprocedure. Ze vrezen dat het indienen van een klacht invloed heeft op hoe begeleiders met hen omgaan of op hun verblijf in de groep. Ook denken ze niet bij voorbaat dat de klachtafhandeling echt onafhankelijk is.
Daarnaast ervaren ze de bestaande procedures als afstandelijk en langdurig. Velen geven aan meer behoefte te hebben aan een open gesprek dan aan een formeel traject.
Niet toegankelijk
Kinderombudsman Margrite Kalverboer is kritisch: „Uit het onderzoek blijkt dat de klachtenprocedures niet toegankelijk zijn voor jongeren, waardoor ze er weinig gebruik van maken. Zolang deze jongeren zich niet veilig voelen om meldingen te doen, komen we er niet achter wat er tijdens het verblijf in hun leven speelt en wat er niet goed gaat. Zolang wij die voorwaarden niet verbeteren, zullen we er niet in slagen de kwaliteit van hun verblijf te verbeteren. De aanbevelingen van Commissie-De Winter naar aanleiding van zijn onderzoek naar geweld in de jeugdzorg gelden nog onverkort.”
Volgens Kalverboer is er sinds het vorige onderzoek in 2016 te weinig veranderd. Jongeren weten vaak niet goed waar ze terechtkunnen met hun zorgen of krijgen informatie op een moment dat die niet binnenkomt, bijvoorbeeld vlak na de plaatsing.
„Als je wilt dat jongeren zich uitspreken, moet je zorgen voor een veilig pedagogisch klimaat”, aldus Kalverboer. „Een werkelijk toegankelijk klachtrecht waar kinderen gebruik van durven te maken, hoort daarbij.”
Jongeren laten van zich horen
Het rapport deelde ook gesprekken met jongeren en jongvolwassenen die in de residentiële jeugdhulp verblijven of hebben verbleven.
Eén van die jongeren is Melody. Zij zegt: „Zorg dat iedereen toegang heeft tot anonieme klachten behandeling. Degene die de klacht opneemt en behandelt, zet die klacht om in feedback en bespreekt dat met het team. Dus diegene, die klachtenofficer, heeft veel verantwoordelijkheid. Dat zou een psycholoog of pedagoog moeten zijn. Iemand die weet hoe je met kinderen om moet gaan. En zorg dat klachten geen consequenties kunnen hebben. Bescherm een kind daartegen.”
Ook Tom liet van zich horen, die kampte met suïcidale gedachten: „Ik heb dat verteld aan de psycholoog, aan de begeleiding. En toen zeiden ze: ‘Oké, we gaan kijken, we gaan in gesprek met z’n allen’. En als resultaat kwam eruit dat ik kleurplaten kreeg. Als ik ’s nachts dood wou, kon ik kleurplaten gaaninkleuren om me af te leiden.”
Ook staan er positieve berichten in het rapport. Zo omschreef een jonge vrouw haar pleegzorgmedewerker als een grote hulp in haar leven. Ze zegt: „Door gesprekken met haar ben ik terechtgekomen waar ik nu ben, door haar hulp. En daar ben ik zo blij mee. Zij was daarin een soort reddende hand die me uit de sloot trok.”
Drie aanbevelingen
Goede begeleiding en een veilige omgeving zijn dus van groot belang. Het rapport stelt dat er weinig vertrouwen is in uitkomst en dat jongeren bang zijn voor gevolgen van klacht. Door een gebrek aan veiligheid en vertrouwen en een hiërarchische verhouding voelen ze zich vaak eenzaam en onbegrepen. Ze spreken zich niet snel uit. Je weet immers niet wat de consequenties kunnen zijn.
Tijd voor actie, dus. De Kinderombudsman doet daarom drie concrete aanbevelingen:
Zorg voor een laagdrempelige en toegankelijke klachtenprocedure
Informeer jongeren standaard en op begrijpelijk niveau over hun klachtrecht. Sluit aan bij hun behoeften door bijvoorbeeld online klachten en feedback mogelijk te maken en anonimiteit te waarborgen.
Creëer een veilig pedagogisch klimaat
Zet het welzijn en de ontwikkeling van jongeren centraal, bied ruimte voor inspraak en verantwoordelijkheid, investeer in vertrouwensrelaties en betrek jongeren serieus bij besluiten die hen raken.
Stimuleer een cultuur van reflectie en leren
Sta open voor signalen en feedback van jongeren, geef snel en duidelijk terugkoppeling en investeer in het goede gesprek. Probeer conflicten waar mogelijk informeel op te lossen en erken altijd het gevoel van onvrede.
Kalverboer ziet het rapport als startpunt voor verdere gesprekken met ministeries, gemeenten, Jeugdzorg Nederland en jeugdhulpaanbieders. De inzet: zorgen dat jongeren zich wél veilig genoeg voelen om hun stem te laten horen.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
