Nederland moet zijn energievoorziening sneller verduurzamen om minder kwetsbaar te zijn voor internationale spanningen. Dat stellen meer dan twintig experts op het gebied van energie, geopolitiek en veiligheid in het rapport Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken.
De onderzoekers, verbonden aan onder meer Clingendael, TNO, universiteiten en de energiesector, waarschuwen dat energie steeds vaker een strategisch middel wordt in geopolitieke conflicten. In een wereld waarin machtsverhoudingen snel veranderen, kan afhankelijkheid van buitenlandse energie een risico vormen voor de nationale veiligheid.
Nederland afhankelijk van import
Op dit moment is Nederland sterk afhankelijk van energie uit het buitenland. Volgens de experts komt ongeveer 70 tot 80 procent van het gas dat in Nederland wordt gebruikt uit andere landen.
Na de Russische invasie van Oekraïne besloot Europa het gebruik van Russisch gas snel af te bouwen. Daardoor zijn andere leveranciers belangrijker geworden. Maar ook die afhankelijkheid brengt volgens de onderzoekers risico’s met zich mee. Internationale spanningen kunnen namelijk leiden tot verstoringen in de energieaanvoer of tot politieke druk via energie.
Duurzame energie als structurele oplossing
Volgens het rapport ligt de structurele oplossing vooral in meer duurzame energie uit eigen land. Denk aan windparken op zee, zonnepanelen, waterstof en kernenergie. Door meer energie zelf op te wekken kan Nederland minder afhankelijk worden van internationale leveranciers.
Daarvoor zijn wel grote investeringen nodig. Het elektriciteitsnet moet worden uitgebreid en versterkt, energieopslag moet worden opgeschaald en er is meer samenwerking nodig met buurlanden op het gebied van energie.
Ook energiebesparing speelt een belangrijke rol in het verminderen van afhankelijkheid.
Bescherming tegen cyberaanvallen
Naast geopolitieke risico’s zien de onderzoekers ook digitale dreigingen. Energie-infrastructuur kan doelwit worden van cyberaanvallen of sabotage. Daarom moet veiligheid volgens hen al vanaf het ontwerp van energieprojecten worden meegenomen.
Energiesystemen moeten bovendien beter bestand zijn tegen storingen. Dat kan bijvoorbeeld door reservevoorzieningen en extra back-ups te bouwen in het netwerk.
Lessen uit recente crises
De energiecrisis van 2022 liet volgens de onderzoekers zien hoe kwetsbaar Europa kan zijn. Toen de import van Russisch gas wegviel, stegen de gasprijzen soms tot wel tien keer het normale niveau.
Nieuwe geopolitieke spanningen kunnen opnieuw voor grote schommelingen zorgen op de energiemarkt. Daarom pleiten de experts voor maatregelen die de energievoorziening beter bestand maken tegen zulke schokken.
32 aanbevelingen voor het kabinet
In het rapport doen de onderzoekers in totaal 32 aanbevelingen aan de Nederlandse overheid. Naast het versnellen van de energietransitie adviseren zij onder meer het aanleggen van strategische energievoorraden en het ontwikkelen van noodscenario’s voor extreme situaties.
Ook stellen zij voor om kritieke infrastructuur en grondstoffen beter te beveiligen en de samenwerking met internationale partners te versterken.
Gasinfrastructuur Groningen als reserve
Een opvallend punt in het rapport is het advies om de gasinfrastructuur in Groningen niet volledig af te breken. Hoewel de gaswinning daar is gestopt vanwege de aardbevingen, zou de infrastructuur als reserve kunnen dienen in geval van een crisis.
In het voorwoord van het rapport schrijft admiraal b.d. Rob Bauer dat energievoorziening een cruciale rol speelt in veiligheid en stabiliteit. Volgens hem wordt in een wereld met toenemende spanningen duidelijk hoe belangrijk het is om minder afhankelijk te zijn van onbetrouwbare partners.
Het rapport benadrukt daarom dat energiebeleid niet alleen over klimaat of economie gaat, maar ook over veiligheid. Zonder een stabiele energievoorziening wordt Nederland volgens de onderzoekers kwetsbaarder voor geopolitieke druk en internationale crises.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
