Op 18 maart gaan Nederlanders naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen; hét moment om je stem te laten horen over je gemeente. Maar die verkiezingsdag roept ook praktische vragen op buiten het stemhokje, bijvoorbeeld op de werkvloer. Mag je namelijk wel onder werktijd stemmen? Wat als je actief campagne voert voor een politieke partij of uitgesproken berichten plaatst op sociale media? En heb je recht op verlof als je politiek actief bent?
Deze vragen blijven vaak onbeantwoord, of stemmen wordt er nog snel tussendoor gepropt op een drukke dag. Volgens rechtsbijstandsverzekeraar ARAG zijn er duidelijke regels, maar werknemers en werkgevers kennen die niet altijd. Dit zijn de belangrijkste dingen die je wil weten, handig voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen.
Mag je stemmen onder werktijd?
De grote vraag is allereerst; mag je stemmen onder werktijd? Iedere werknemer moet de mogelijkheid krijgen om te stemmen, benadrukt ARAG. Als het voor een werknemer onmogelijk is om buiten werktijd naar het stembureau te gaan, moet een werkgever daarvoor kort verlof met behoud van loon geven.
„In de praktijk komt dat maar weinig voor”, zegt Céline de Vries, jurist arbeidsrecht bij ARAG. „Stembureaus zijn meestal geopend van 07.30 tot 21.00 uur. Voor de meeste werknemers is het dus prima mogelijk om vóór of na werktijd te stemmen.”
Alleen bij uitzonderlijke werktijden, zoals ploegendiensten of zeer lange diensten, kan een werknemer een beroep doen op calamiteiten- en ander kort verzuimverlof. Dat verlof is bedoeld voor dringende, onvoorziene omstandigheden en wordt doorbetaald. Dit recht geldt uitsluitend voor het uitbrengen van je stem. Wie helpt op een stembureau of andere verkiezingswerkzaamheden verricht, kan daarop geen beroep doen.
Campagne voeren onder werktijd
Over campagne voeren gelden wel wat strengere regels. Wie dat actief wil doen voor een politieke partij, heeft daarvoor geen wettelijk recht op verlof. Werknemers moeten hiervoor vakantiedagen opnemen of afspraken maken met hun werkgever.
Dat ligt anders voor werknemers die een politieke functie vervullen, zoals een gemeenteraadslid. Voor het bijwonen van vergaderingen hebben zij wettelijk recht op onbetaald verlof. „Werkgevers mogen dat verlof niet weigeren”, zegt De Vries. „Het uitgangspunt is dat werkgever en werknemer samen afspraken maken over hoe dat wordt ingevuld. Als zij er niet uitkomen, kan de rechter uiteindelijk bepalen wat redelijk is.” Ontslag vanwege het opnemen van dit verlof is wettelijk niet toegestaan.
„Iedereen moet de kans krijgen om te stemmen en politieke opvattingen te hebben”, zegt De Vries. „Ook actieve deelname aan de politiek wordt in principe gerespecteerd. Tegelijk is het belangrijk dat werkgevers en werknemers hierover tijdig met elkaar in gesprek gaan en duidelijke afspraken maken. Dat voorkomt onduidelijkheid en zorgt dat werk en politiek goed naast elkaar kunnen bestaan.”
Politieke opvattingen op de werkvloer
En dan politieke meningen; mag je die altijd maar verkondigen op de werkvloer? Vrijheid van meningsuiting en politieke overtuiging zijn grondrechten in Nederland. Werkgevers mogen werknemers in beginsel niet benadelen of ontslaan vanwege hun politieke opvattingen. Toch betekent dat niet dat alles zonder gevolgen blijft. „Als politieke uitingen de werksfeer ernstig verstoren of de reputatie van een organisatie schaden, kan een werkgever wel degelijk ingrijpen”, zegt De Vries.
Rechters kijken daarbij altijd naar de concrete omstandigheden van het geval. Ingrijpen betekent bovendien niet altijd dat ontslag gerechtvaardigd is. Bij de rechtbank Rotterdam kreeg een werknemer recentelijk 9500 euro bruto, omdat het ontslag vanwege politieke uitingen op LinkedIn als ‘ernstig verwijtbaar’ door de werkgever werd beoordeeld.
Werk en politiek gescheiden houden
Dus: is het slim om je politieke voorkeur bij het koffiezetapparaat met je collega’s te delen? Volgens ARAG is het vooral verstandig om politieke uitingen duidelijk op persoonlijke titel te doen en werk en politiek zoveel mogelijk gescheiden te houden. „Bespreek politieke ambities of activiteiten open met je werkgever. Door daar duidelijke afspraken over te maken en die schriftelijk vast te leggen, voorkom je verwarring.”
Tegelijk geldt volgens De Vries dat werkgevers zorgvuldig moeten omgaan met politieke uitingen van werknemers. „Wees terughoudend met sancties en ga eerst met elkaar in gesprek. Een veilige werkomgeving betekent ook dat er ruimte is voor verschillende meningen, zolang die op een respectvolle manier worden geuit.”
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
