Knap staaltje werk, zou je meteen kunnen zeggen. Journalist Thomas Erdbrink kreeg het voor elkaar om een jaar lang in Rusland te leven. Hij sprak ‘de man en vrouw’ op straat voor zover dat kon. Hoe staan de Russen eigenlijk tegenover de oorlog met Oekraïne?
Het woord oorlog is in Rusland overigens verboden. President Putin noemt het sinds de inval in Oekraïne „een speciale militaire operatie”. Hij houdt dat zijn volk continu voor, horen we in de vierdelige documentaire Onze Man Bij De Vijand. Hoe dan ook, Thomas Erdbrink wilde weten wat de Russen zelf vinden, want wij in het Westen horen vooral maar één kant van het verhaal.
Metro bekeek de eerste aflevering van de vier keer ruim 40 minuten voor tv-rubriek Blik op de Buis. Onze Man Bij De Vijand is nu in z’n geheel te streamen op Videoland.
Journalisten weg uit Rusland, Erdbrink er juist naartoe
Thomas Erdbrink (50) heeft zich onlangs exclusief aan Videoland van RTL verbonden. Opvallend genoeg hield hij zijn promogesprek bij Eva Jinek op NPO 1. Aan de andere kant logisch, want dan trek je 700.000 kijkers meer dan bij RTL Tonight. Genoeg daarover. Waar het om draait is zijn werk in Rusland. Na de inval in Oekraïne op 24 februari 2022, vertrokken de meeste westerse journalisten uit Moskou. „We zien de oorlog nu vooral door een westerse bril met Oekraïense glazen”, vindt Erdbrink.
Metro schreef er ook veel over, zoals over de twee Nederlanders die al talloze keren naar Oekraïne reden om er gratis patat uit te delen en andere hulp te bieden. Erdbrink wilde de oorlog, toch op Europese bodem, graag eens „van de andere kant bekijken” en „een jaar lang in het hoofd van de vijand kruipen”. Die vijandigheid valt overigens erg mee, als je hem in Onze Man Bij De Vijand in gesprek ziet met tal van Russen.
‘Wij willen geen oorlog, het moet afgelopen zijn’
De journalist is wel de juiste man op de goede plaats. Hij woont al 25 jaar in Iran en weet daardoor hoe het is om onder een totalitair regime te leven. Hij maakte al indruk met de docu’s Onze Man In Teheran en Onze Man Bij De Taliban. Rusland is onbekend terrein voor Erdbrink en hij moet zijn weg vinden. Filmen op het Rode Plein in Moskou? De behandeling van zijn aanvraag schijnt dertig dagen te moeten duren voor hij ‘nee’ als antwoord krijgt. Toch kan Erdbrink na verloop van tijd aardig zijn gang gaan, ook al spreekt hij de taal niet. Wel heeft hij een tolk op afstand, die hem Russisch via een oortje influistert. Handig.
In Moskou lijkt de oorlog ver weg, toch zien we heel wat mensen aan het woord. Erdbrink vindt een herdenkingsplek met talloze foto’s van jonge gesneuvelde soldaten. Het blijkt het enige herdenkingsmonument in die enorme stad en is door burgers zelf geregeld. Een Rus die de foto’s bekijkt, antwoordt op de vraag „waar deze jongens voor vochten”: „Daar ga ik niet over, ik ben geen politicus.” Maar kort daarop: „Wij willen geen oorlog. Het moet afgelopen zijn, zo snel mogelijk. Eh, dit wordt alleen in Nederland uitgezonden toch en niet in Rusland? Maar volgens mij heb ik niets verkeerds gezegd.”
Antwoord krijgen op vragen in Rusland zo gemakkelijk nog niet
Thomas Erdbrink leert snel in Rusland. Les 1: je moet de Russen op straat geen moeilijke vragen over de oorlog – excuus, speciale militaire operatie – stellen. Hij zou de gewone man met zijn gefilm zomaar in de problemen kunnen brengen. Toch is het juist de reden waarom hij in Rusland vertoeft: antwoord krijgen op vragen. Daarom zoekt hij specifiek en vindt zo, in de eerste aflevering in ieder geval, een aantal interessante mensen.
Een tienermeid is één van hen. Zij geeft toe: „Ik kan voor de camera niet zeggen wat ik denk.” En jochie van 13 (!) naast haar geeft aan over vijf jaar heel graag in het leger in te gaan. „Als ze op me schieten, heb ik pech.” Is dat raar? Misschien in onze visie. In Rusland kijkt men echter heel anders tegen het leger aan dan wij dat doen. Al durven en kunnen ze in hun land niet alles (te) zeggen: de vaderslandsliefde is groot. ‘Zelensky en de Oekraïners zijn nazi’s’, zo wordt er door de propaganda-tv steevast ingepompt, dus die mag je bestrijden. In winkels worden t-shirts met Putin-citaten verkocht.
Liefst zo snel mogelijk terug naar het front
Zéker interessant: een soldaat uit Oekraïne die vecht aan de kant van de Russen. Hij is een echte patriot, die hoopt op een vredig Rusland als vroeger, dus met Oekraïne binnen de landsgrenzen. Een andere soldaat is in Moskou om zich aan zijn verwondingen te laten helpen. Hij vindt de hoofdstad maar niks en wil het liefst zo snel mogelijk terug naar het front: „Daar zijn de mensen oprecht en echt.”
De gewonde soldaat geeft aan „dat mensen in Moskou alleen maar aan het feesten zijn, terwijl onze mannen sneuvelen”. Mensen uit de hoofdstad, zo horen we in Onze Man Bij De Vijand, hoeven minder snel het leger in dan anderen. De soldaat vertelt dat mensen uit de stad met een boog om hem heen lopen als hij in uniform is en dat ze oogcontact vermijden. Zo zie je maar: ook in Rusland heeft natuurlijk niet iedereen dezelfde mening over een oorlog. Het is te hopen dat Thomas Erdbrink Moskou in de volgende afleveringen verlaat en elders zijn vragen gaat stellen. Maar dat is hem ongetwijfeld wel toevertrouwd.
Aantal blikken uit 5: 3
Noot: interessant, maar ook veel gesprekje hier, gesprekje daar. Kan uiteindelijk nog prima uitgroeien tot 4 blikken.
Meer lezen over (nieuwe) programma’s op tv?
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
