Hulphonden doen boodschappen en de was, schroeven de dop van een Colafles en pellen een banaan af. Bovendien bieden ze emotionele steun bij nachtmerries. Ook worden hulphonden steeds vaker ingezet als sociaal bindmiddel. Op Wereld Hondendag (26 augustus) vertelt Arianne le Duc van Stichting Hulphond Nederland over de intelligente bijna-alleskunner op vier poten.
Ze bezocht laatst een cliënt die, ondanks de beperkte functie van haar handen, zelfstandig wilde blijven wonen. Maar: als ze haar telefoon of sleutels liet vallen moest ze altijd de thuiszorg inroepen ter assistentie. ,,Met een hulphond hoeft dat niet meer”, vertelt Arianne le Duc van Stichting Hulphond Nederland. ,,De hond pakt op en geeft. Een andere cliënt kan dankzij haar hond weer boodschappen doen; de hulphond pakt koffie uit het schap, haalt het bij de kassa uit de mand en legt het vervolgens op de band. Dat geeft vrijheid en, veel belangrijker, schept zelfvertrouwen.”
In Herpen (gemeente Oss) bevindt zich het hoofdkwartier van Stichting Hulphond Nederland. Daar, in de lommerrijke Brabantse omgeving aan de boorden van de Maas, worden tientallen honden opgeleid door gespecialiseerde trainers. Het ‘lesmateriaal’ van de viervoeters is alom binnen en buiten het gebouw van de stichting: in de keuken van de kantine bijvoorbeeld, waar trekkoorden (zogeheten tug-touwtjes) zijn bevestigd aan de laden. De hond oefent hier om de schuifla open te trekken en vervolgens met zijn neus terug te duwen. Ook aan de deurklinken zijn dergelijke koordjes bevestigd. Een Hulphond opent deuren, letterlijk en figuurlijk.
Hulphond: 70 vaardigheden
Arianne le Duc: ,,Onze honden bezitten soms zeventig vaardigheden. Ze kunnen een banaan afpellen, maar ook een fles uit de koelkast pakken en aangeven. Sommige honden drukken zelfs op de stamper van een injectiespuit als de gebruiker daartoe de kracht ontbeert. Met hun tanden kunnen ze zelfs de weerbarstige schroefdop van een colafles opendraaien. Voor ons is dat al een opgave, laat staan voor een cliënt die over beperkte of geen kracht in de handen beschikt.
,,De praktische taken zijn vaak heel concreet: de hond kan voorwerpen oprapen en aangeven, kleding aanreiken of schoenen uitdoen, de was in de machine stoppen en uit de trommel halen. Dat klinkt misschien als eenvoudig werk, maar voor iemand die weinig kracht of vingermobiliteit heeft, betekent dat een enorme zelfstandigheid.”
De honden op het complex beschikken alle over ruime vertrekken met klimaatbeheersing, afgewogen maaltijden, een uit de kluiten gewassen speelweide en dagelijkse liefdevolle begeleiding door trainers. Een mens zou er jaloers op worden. Stichting Hulphond werkt overwegend met speciale rassen: Labradors, Golden Retrievers, poedels en kruisingen als de populaire labradoodle. Vooral de labrador en de retriever, ook in het ‘gewone’ dagelijks leven publiekslievelingen, zien hun inspanningen graag beloond met een brokje. Die worden, zo wordt nauwkeurig bijgehouden, in mindering gebracht op hun dagelijkse maaltijden. Een hulphond moet niet alleen schrander, maar ook fysiek topfit zijn.
Intelligente poedels
,,Labradors en retrievers zijn van nature bereid te werken voor mensen en zijn fysiek sterk genoeg om alledaagse taken te verrichten. Poedels worden gewaardeerd om hun intelligentie én omdat ze minder verharen – belangrijk voor cliënten met allergieën. Door kruisingen proberen we karaktertrekken en gezondheid te combineren: slimheid, trainbaarheid en hypoallergene vacht kunnen elkaar goed aanvullen.”
Hulphond Nederland, vertelt Arianne le Duc, concentreert zich vooral op honden die helpen bij de dagelijkse activiteiten van mensen, de ADL hulphonden dat staat voor Activiteiten Dagelijks Leven. ,,Daarnaast leiden we honden op voor de ondersteuning van epilepsiepatiënten, we kennen signalerings- en begeleidingshonden voor mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en we zetten onze honden in voor sociale doeleinden op scholen, in ziekenhuizen en verpleegtehuizen. De taken zijn veelzijdig en we leveren altijd maatwerk. Blindengeleidenhonden vallen niet onder ons – dat is een andere tak van sport.”
Arianne le Duc: ,,Onze hulphonden kunnen bij bovenstaande groepen een belangrijke rol spelen. Zo ontwikkelt 80 procent van kinderen met een chronische aandoening angst voor een ziekenhuisopname of een medische ingreep. Een hond aan het ziekenhuisbed of óp het ziekenhuisbed doet vaak wonderen. De kinderen zijn afgeleid, kunnen knuffelen.
,,Maar ook een therapie-hulphond of een sociale hulphond op scholen verricht alleen al door zijn door zijn aanwezigheid soms mirakels. Zij worden ingezet om jongeren met faalangst of psychische problemen te ondersteunen en kunnen deel uitmaken van therapie. Kinderen werken graag met een hond, doen zelfvertrouwen op, verliezen hun schuchterheid. Bij ouderen in verpleeghuizen zijn hulphonden ook graag geziene gasten. Hun sociale rol daar is onmiskenbaar.”
Maar: hoe komt de juiste hulphond bij de juiste baas/omgeving terecht? Wat gaat er vooraf aan het bijzondere bondgenootschap tussen mens en dier, dat gemiddeld acht jaar stand moet houden?
Matchlijst mens en hulphond
Arianne le Duc: ,,Als iemand een hulphond aanvraagt bij de zorgverzekeraar beoordelen wij of een hond daadwerkelijk een toegevoegde waarde heeft. Na akkoord van de zorgverzekeraar komt die persoon vervolgens op onze matchlijst. Wij spreken niet van een wachtlijst. Het gaat er niet om wie zich het eerst aanmeldt, maar om wie het beste bij welke hond past. De klik tussen mens en dier, zowel op papier als in praktijk, is essentieel.”
Het selectieproces van de honden is streng. ,,Het traject van pup tot geplaatste hond duurt circa twee jaar. In die periode valt bijna de helft van de pups af. Het klinkt wellicht cru maar die schifting is noodzakelijk. Jonge honden blijken soms minder geschikt. Of ze ontwikkelen medische problemen.
,,Een hond die in huis geweldig is, kan ongeschikt zijn om levensbelangrijke taken te verrichten, lopend naast een rolstoelgebruiker. Wij nemen geen risico: als een hond over vier jaar lichamelijke problemen krijgt, verliest de cliënt zijn noodzakelijke hulp. Daarom screenen we streng, medisch en qua karakter en halen we, waar nodig, pups uit het proces voor ze aan een cliënt gekoppeld worden. De honden die niet doorgaan, vinden een prima plek als huishond.”
Epilepsiehonden
Een bijzondere categorie vormen de epilepsiehonden die door hun hypersensitiviteit in staat zijn epilepsieaanvallen te signaleren en in die zin niet zelden levensreddend zijn. „We hebben een aantal cliënten met epilepsie die de hond juist voor die signalerende functie krijgen. Hoe dat gaat? Soms begint een hond uit zichzelf tekenen te vertonen dat een aanval aanstaande is. Ik weet van een cliënt dat zijn hond een aanval signaleerde, een half uur voordat die zich werkelijk zou voltrekken. De man kon zich voorbereiden, medicatie nemen of zich in veiligheid brengen. De aanval boette daardoor aan heftigheid in.”
,,In sommige woningen is bovendien een alarmknop aanwezig die de hond kan activeren of waarmee de hond leert om bijvoorbeeld contact te zoeken met familieleden of buren. Het feit dat een hond zo sensitief kan reageren op geurveranderingen, lichaamstaal of subtiele gedragsveranderingen bij de eigenaar, is fascinerend en niet volledig te repliceren door techniek.”
PTSS-honden
Ook PTSS-honden, die worden gekoppeld aan politiemensen, militairen of aan bijvoorbeeld treinmachinisten die een suïcide op het spoor hebben meegemaakt, blijken dankzij hun gevoeligheid van grote waarde.
,,PTSS-honden hebben weer een andere focus: zij signaleren stress- en overprikkelingsverschijnselen, bieden fysieke nabijheid of een ‘barrière’ in sociale situaties en kunnen iemand ‘uit de situatie’ begeleiden. Ze maken cliënten ’s nachts wakker bij nachtmerries en ondersteunen nachtrust, zodat herbelevingen minder vaak optreden. Dat werkt voor veel oud-militairen en politiemensen stabiliserend. De hond creëert letterlijk een veilige buffer en leert de eigenaar rust te vinden in het dagelijks leven.”
Ze benadrukt dat veel niet alles van dat signaleren niet aangeleerd kan worden, maar wel vergroot kan worden omdat de hond nauw samenleeft met de persoon. ,,Je kunt de hond trainen in gedragingen – bijvoorbeeld dat hij je mag aanraken of voor je gaat staan als teveel mensen voor prikkelingen zorgen – maar het echte voorspellende element zit vaak in het temperament van de hond: sommige dieren zijn van nature extra alert. De combinatie van aanleg, socialisatie en training vergroot die kans. En als mens moet je ook leren je hond te lezen. Veel cliënten leren zo beter op hun eigen lichaam te letten.”
Gastgezinnen voor hulphond-pups
Gastgezinnen, zegt ze, zijn een onmisbare schakel in het proces van pup tot partner. ,,Mag ik een oproep doen aan de lezers van Metro om zich als gastgezin aan te melden? We hebben er echt een tekort aan. Gastgezinnen zijn absoluut noodzakelijk in het proces van socialisatie van jonge honden. En je verricht er geweldig voorbereidend werk mee.
,,Pups gaan na acht weken weg bij hun moeder en komen in een aangemeld gezin terecht. De gezinsleden socialiseren de pup: die ervaart een trein op het station, loopt in een drukke supermarkt, neemt de trap… Een pup moet letterlijk óveral aan wennen. Rond de 14 à 16 maanden keert de hond bij ons terug voor de basistraining: dan weten we al of hij eerder geschikt lijkt voor ADL, epilepsie of PTSS. Vervolgens volgt de gespecialiseerde opleiding en de uiteindelijke match met een cliënt. Gastgezinnen maken de hond wereldwijs en stevig van karakter.”
‘Honden zijn net mensen’
,,Een match is meer dan alleen wat iemand op papier nodig heeft. We kijken naar karakter, naar het energieniveau van de hond en de persoon; jonge, levenslustige eigenaren passen beter bij een hond met meer pit – oudere, zieke mensen hebben een rustige hond nodig. Ook praktische zaken spelen mee: allergieën – dan zoeken we poedelachtige typen – of de woonsituatie: is er een trap of een lift? Soms blijkt het in de praktijk toch niet te klikken: honden zijn net mensen. Dan wordt opnieuw bekeken welke combinatie past.”
Het afscheid van een pup door gastouders en hun kinderen is vaak emotioneel, weet ze. ,,Het is altijd dubbel. Gastgezinnen geven veel liefde aan de pups en het vertrek valt dikwijls zwaar. Tegelijk is er ook de beloning: dankzij het gastgezin is een hond in staat iemands leven écht positief te veranderen. Het is een dankbare taak.”
Hondenpensioen
,,Als de hond uiteindelijk met pensioen gaat – meestal is hij tegen de tien jaar – regelen we een mooie plek voor de gepensioneerde. Vaak blijft de hond binnen de kring van de familie of gaat naar een warm huis. Soms blijft hij ook bij de cliënt, als die voldoende ruimte heeft voor twee honden in huis. Bij PTSS-honden zie je soms dat ze zó gehecht zijn aan hun eigenaar dat ze niet echt ‘pensioen’ nemen. Dan is het beter voor de hond om een andere woonomgeving te vinden.”
Een hulphond lijkt op het oog duur. Met de opleiding, medische zorg en nazorgkosten, berekend over een decennium, komt het bedrag op om en nabij 43.000 euro. Het opleiden van één hond vraagt een keur aan trainers, instructeurs, verzorgers, dierenartsen, logies en nazorg. Zorgverzekeraars vergoeden soms de helft voor ADL-dieren, maar niet altijd. Voor PTSS-honden dragen politie- en defensie samenwerking bij, maar voor therapie- en sociale honden bestaat er vaak geen vergoeding.
Besparing thuiszorg
,,Daarom”, zegt Arianne le Duc, ,,zijn donaties, nalatenschappen en fondsenwerving ontzettend belangrijk. Zonder onze donateurs kunnen we veel minder mensen helpen. Tegelijk mogen zorgverzekeraars, vind ik, zich vaker rekenschap geven van het feit dat een hulphond veel bespaard op thuiszorg. En dat de kwaliteit van leven voor cliënten enorm toeneemt.
,,Momenteel hebben we 350 actieve combinaties, dat wil zeggen cliënt plus hond. Jaarlijks helpen we ongeveer 1000 mensen. We werken met een mix van eigen fok en zorgvuldig geselecteerde fokkers. Het is heel belangrijk dat mensen begrijpen dat een hulphond geen apparaat is. Het zijn levende wezens die rust en regelmaat en een goede balans tussen werk en privé nodig hebben. Wij trainen de honden niet de gehele dag; ze hebben twee tot vier korte trainingsmomenten en voldoende rust. We waken voor overbelasting.
,,Een hulphond geeft meer dan alleen praktische hulp. Hij geeft mensen zelfvertrouwen, sociale verbinding en ook letterlijk hun levenskwaliteit terug. Voor veel cliënten betekent een hond het verschil tussen afhankelijk zijn en zelfstandig kunnen leven. Een hulphond verandert levens – dat is precies waarom we dit doen. In een wereld waar kleine praktische handelingen een groot verschil kunnen maken, zijn hulphonden een onmisbare schakel.”
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
