Toen gisteravond de brief van Bevolkingsonderzoek Nederland bij haar op de mat viel, wist Martine de Ridder direct: ook haar gegevens liggen op straat. Ze is een van de bijna 485.000 vrouwen van wie gevoelige data door een hack bij laboratorium Clinical Diagnostics NMDL zijn buitgemaakt. Ze is woest over de onvolledige communicatie en de onzorgvuldigheid waarmee er met persoonlijke gegeven is omgegaan. Metro spreekt met Martine over dit datalekschandaal.
„Ik dacht eerst dat ik de dans ontsprongen was, maar toen die brief kwam, kreeg ik dubbele buikpijn. Je weet niet wie al die informatie over jou heeft. Het voelt verschrikkelijk”, zegt Martine.
Ze is niet alleen boos, maar vreest ook voor de gevolgen van deze hack. „Mijn BSN, mijn medische testuitslagen, mijn adres, mijn telefoonnummer, alles ligt op straat. Ik werk zelf in de technologiesector, ik weet wat er mogelijk is met dit soort gegevens. Maar als het opeens over jezelf gaat, raak je in paniek. Je kunt niet meer helder denken.”
Phishingmails worden steeds realistischer
De zorgen zijn groot. „Phishingmails worden nóg geloofwaardiger. Iemand kan zich eenvoudig voordoen als mij. Gemeenten en instanties geven vaak alle informatie prijs als je BSN en je adres doorgeeft. Die zijn nu in handen van criminelen.” Met zulke gevoelige gegevens kunnen criminelen alle kanten op. Van het openen van bankrekeningen en het afsluiten van leningen tot het doen van aankopen op naam van slachtoffers. Ook kunnen abonnementen of contracten worden aangevraagd. En daar zit Martines grootste angst.
Risico’s: ‘Elk denkbare vorm van fraude mogelijk’
Volgens cybersecurity-experts Marianne Junger (emeritus hoogleraar Utrecht) en Rejo Zenger (Bits of Freedom) maakt de omvang en combinatie van persoonsgegevens, medische data én BSN‑nummers de datalek uitzonderlijk ernstig. Zoals Junger stelt: „Elke denkbare vorm van fraude is hiermee mogelijk.” Van phishing en identiteitsfraude tot afpersing en verkoop van informatie op het dark web. Metro besteedde al eerder aandacht aan de gevolgen van zo’n datalek.
Vertrouwen weg
Wat haar misschien nog het meest raakt, is hoe er met slachtoffers wordt omgegaan. „Die brief was echt schandalig. ‘We betreuren het ten zeerste’, stond er. Maar mijn belangrijkste vraag wordt nergens beantwoord: wélke data zijn precies van mij gedeeld? Zonder dat te weten kan ik niet bepalen wat ik moet doen. En dat hoor ik van andere vrouwen ook: die vragen worden niet gesteld, laat staan beantwoord.”
Het vertrouwen in het bevolkingsonderzoek heeft een flinke deuk opgelopen. „Ik zei al: liever een privékliniek onder een valse naam dan dat ik hier nog aan meedoe. Zolang ik niet weet waarom mijn BSN überhaupt bij dat laboratorium moest liggen, voel ik me niet veilig. Het doel van het bevolkingsonderzoek is goed, maar de manier waarop dit is geregeld en gecommuniceerd maakt alles kapot.”
Oproep aan instanties
Martine wil dat er meer duidelijkheid komt, en vooral meer steun voor slachtoffers. „Waarom wijzen ze ons niet op onze rechten? Waarom geven ze geen stappenplan wat je wél kunt doen? In plaats daarvan zeggen ze: pas de komende tijd extra op. Dat is toch absurd, alsof de verantwoordelijkheid bij ons ligt.”
Na het delen van haar verhaal op sociale media kreeg ze bovendien enorm veel bijval „Megaveel reacties: iedereen kent wel iemand die hiermee te maken heeft. Het gaat om een half miljoen vrouwen en toch blijven de instanties vaag. Dat maakt de boosheid alleen maar groter.”
Dit is het moment om slachtoffers een stem te geven. „We moeten laten horen dat we boos zijn. De enige die dat kunnen, zijn de mensen die dit overkomt. Het kan niet zo zijn dat er een half miljoen vrouwen getroffen zijn en dat je het afdoet met een vage brief. Dit mag nooit meer gebeuren”, besluit ze.
Eenvoudig stappenplan
Martine benadrukt dat slachtoffers niet alleen boos zijn, maar ook concrete handvatten missen. Volgens haar had de brief ten minste een eenvoudig stappenplan moeten bevatten:
- Lees de brief rustig door en neem de tijd: niet in paniek raken, maar ook niet bagatelliseren.
- Bekijk in het register van persoonsgegevens welke gegevens precies zijn verwerkt en dien zo nodig een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
- Zoek contact met andere getroffen vrouwen om ervaringen te delen en gezamenlijk op te komen voor duidelijkheid en betere bescherming.
„In plaats daarvan zeggen ze alleen: ‘Pas de komende tijd extra op’. Dat is absurd”, vindt Martine. „De verantwoordelijkheid wordt bij ons neergelegd, terwijl wij geen schuld hebben.”
Wat is de reactie van Bevolkingsonderzoek Nederland?
Woordvoerder Elma van der Vlis laat aan Metro weten dat het BSN nodig is om testresultaten aan de juiste persoon te koppelen. „We realiseren ons dat het lekken van een BSN als extra zorgwekkend wordt ervaren.”
Volgens haar is het nu nog niet mogelijk om per deelnemer exact te zeggen welke gegevens zijn buitgemaakt. „Het gaat om meer dan 485.000 vrouwen. We hopen op termijn gerichtere informatie te kunnen geven.”
De eerste brief was bewust algemeen, zegt Van der Vlis: „We wilden snel informeren. Nu bekijken we of we vrouwen specifieker kunnen berichten.” Bescherming tegen fraude kan Bevolkingsonderzoek Nederland zelf niet bieden: „Wij kunnen alleen waarschuwen en doorverwijzen.”
Tot slot benadrukt de woordvoerder dat het bevolkingsonderzoek van groot belang blijft: „Sinds het datalek gaan alle tests naar andere laboratoria. Niets gaat meer naar Clinical Diagnostics.”
Vliegtaks stijgt met 2,9 procent, maar grotere verhoging is in aantocht: wat betekent dat?
Chinees bedrijf werkt aan ‘zwangere’ robot met kunstbaarmoeder: prototype verwacht in 2026
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
