In het laatste seizoen van Over mijn lijk vertelden zusjes Rosalie en Madelief hoe Madeliefs ziekte hen dichter bij elkaar bracht. Ook Jolanda Tijmstra (57) maakte zo’n onverwachte verzoening mee. Na jaren radiostilte sloot ze weer vrede met haar zieke moeder.
Jolanda: „Mijn moeder was zwaar getraumatiseerd. Haar vader, mijn opa, werd tijdens de oorlog vermoord toen ze nog in de baarmoeder zat. Ze groeide op bij een moeder die getekend was door oorlog en verlies. Mijn moeder ontwikkelde een alcoholverslaving en hevige verlatingsangst. Ze leunde voortdurend op mij, waardoor ik me verantwoordelijk voelde voor haar welzijn. Ik zorgde altijd meer voor haar dan zij voor mij.”
Toen de vriend van haar moeder Jolanda begon te misbruiken, werd ze door haar moeder niet geloofd. „Ik had harder dan ooit een moeder nodig, maar ze beschermde me niet. Op mijn achttiende ben ik weggelopen en ging ik op mezelf wonen. We belden soms, maar ik had altijd de verslaving aan de lijn: altijd klagen en verwijten. Toen mijn moeder vroeg of ik meeging naar de Dodenherdenking, weigerde ik. Ze werd boos: ‘Je weet niet wat oorlog is, je hebt alles wat je hartje begeert’. Weer mocht mijn gevoel er niet zijn. Dat was voor mij de druppel.”
Het eerste contactmoment: ziekte herstelde de band tussen Jolanda en haar moeder
Zeven jaar lang spraken Jolanda en haar moeder niet met elkaar. In die periode worstelde Jolanda met zichzelf. Tijdens PRI-therapie (Past Reality Integration) leerde ze over de onbewuste afweermechanismen die ze in stand hield. „Ik ontdekte dat ik mezelf vanaf kleins af aan had beschermd. Ik had een muurtje opgetrokken om geen pijn te voelen. Dankzij PRI werd ik zachter. Op mijn moeders 75ste verjaardag dacht ik: ik ga haar bellen.”
Dat deed ze naar eigen zeggen met een bonkend hart. „Ik was bang voor verwijten, maar voor het eerst was mijn moeder niet dronken. ‘Wat fijn om van je te horen’, zei ze zelfs. Ik vroeg hoe het met haar ging, maar ze zei: ‘Ik wil het er op mijn verjaardag niet over hebben’. De volgende dag belde ik haar weer. Toen zei ze dat ze slokdarmkanker had. Ze woog nog maar 40 kilo en had niet lang meer te leven.”
Hoe Jolanda haar moeder anders ging bekijken
Haar moeders ziekte betekende een groot keerpunt in hun omgang met elkaar. Omdat ze ver bij elkaar vandaan woonden, belden ze elke dag. „Ik hoorde haar stem snel zwakker worden, dus besloot ik dat ik naar haar toe wilde. Ik ging er zonder verwachtingen heen; ik dacht niet dat we al onze problemen zouden oplossen. Toen ze de deur opendeed, zag ik een oude, kwetsbare vrouw. Heel klein en mager was ze. Dat deed wat met me. Ik zag niet meer mijn moeder zoals ze altijd was, ik zag de ziekte.”
Daarna gebeurde er iets bijzonders. „In die eerste week vroeg mijn moeder: ‘Waar zit je nog mee?’ Ik heb toen alles kunnen zeggen: over het misbruik, haar alcoholverslaving en dat ik me nooit gehoord en gezien voelde. Ze stond op, liep weg en sloeg haar hand voor haar mond. ‘Heb ik dat echt gedaan?’, vroeg ze. Ze liep de kamer uit en kwam even later weer terug. Toen vroeg ze: ‘Wil je het me vergeven?’ Ik vond dat lastig: ik wilde wel, maar ik wist niet hoe. ‘Wil je dan mijn excuses aanvaarden?’, vroeg ze daarna. ‘Ja, die wil ik aanvaarden’, zei ik.”
Jolanda viel van de ene verbazing in de andere. „Voor het eerst in mijn leven kon ik met mijn moeder praten. Ze luisterde en schoot niet in de verdediging. We hebben hele intense gesprekken gevoerd. Over ons, maar ook over het familieverleden. We praatten over de oorlog, over de dood van mijn opa en over mijn moeders jeugd. Er kwamen hele verhalen los. Eindelijk stond de fles niet meer tussen ons in.”
Plaatjes draaien, zingen en herinneringen ophalen
Haar moeder leefde uiteindelijk nog maar twee maanden. Volgens Jolanda was dat een verdrietige, maar warme tijd. „Omdat ik overdag moest werken, ging ik ’s avonds naar mijn moeder. Er zijn toen echt mooie dingen gebeurd. Door de chemo lag ze als een dood vogeltje op de bank. Ze kon weinig meer, dus kamde ik haar haren en hielp ik haar met douchen. ’s Avonds bracht ik haar naar bed en stopte ik haar in. We zongen liedjes van vroeger, draaiden lp’s, dansten met elkaar en bekeken fotoalbums. Net als vroeger verzorgde ik haar, maar niet meer vanuit de hoop dat ik daarmee mijn moeder zou terugkrijgen. Ik had haar niet meer nodig zoals ik haar als kind nodig had, en dus kon ik haar verzorgen vanuit liefde.”
Ook haar moeder ontwikkelde een andere blik. „Ze zei: ‘We hebben samen te weinig tijd gehad, ik wil alles eruit halen wat erin zit’. We wilden niet van elkaars zijde wijken. In de palliatieve fase heb ik vijf nachten aaneen gewaakt. Ik heb haar toen voor het eerst ‘mama’ genoemd; mijn hele leven had ik haar bij haar voornaam aangesproken. Tot op het laatste moment heb ik haar hand vastgehouden. Toen mijn man me kwam halen om ergens een kop koffie te drinken, kreeg ik nog geen tien minuten later het telefoontje dat ze was overleden. Ik denk dat ook zij geen afscheid kon nemen.”
Van afkeer naar liefde
Jolanda: „Als ik voorheen aan mijn moeder dacht, voelde ik walging en afkeer. Nu denk ik met heel veel liefde aan haar. Ik zie geen pijn en verslaving meer; alcohol was voor mijn moeder nodig om het leven aan te kunnen. Mijn moeder is begraven naast mijn oma, op de plek die eigenlijk voor mijn opa gereserveerd was. Daar wilde ze eerst niet begraven worden vanwege de lastige band die ze met mijn oma had. Maar doordat wij met elkaar in het reine kwamen, kon ze ook met haar eigen moeder in het reine komen. De cirkel voelt rond.”
Jolanda, die zichzelf opleidde tot PRI-therapeut, schreef over de verzoening met haar moeder in het boek Basta! Er is écht alleen maar liefde. „Als mensen met sterfelijkheid geconfronteerd worden, kunnen oude patronen naar de achtergrond verdwijnen. Als de een zich kwetsbaar opstelt, durft de ander dat ook. Zo kan de keten van pijn doorbroken worden en ontstaat er weer ruimte voor wat er echt toedoet. Sterven doe je niet alleen; de mensen om je heen groeien mee naar dat afscheid toe. In die gedeelde ervaring kunnen bijzondere dingen gebeuren.”
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Janet (59) en Pauline (54) bouwden als zzp’er geen pensioen op: ‘Nu ik bijna 60 ben, komt dat pensioen ineens dichtbij’
- Binnenkijken in de Nederlandse villa van Drake: 15 miljoen euro, privéstrand en twee zwembaden
- Wat kun je beter drinken: kraanwater of water uit een fles? Drinkwaterexpert legt uit
- Elieve mag geen columns meer schrijven over haar vader: ‘Dus deze gaat over mijn vader’
- Coronaverhoor Hugo de Jonge: volgens Eva Munnik heeft de coronapas meer kapotgemaakt dan het virus
