We denken vaak dat herinneringen ergens in ons brein liggen opgeslagen, klaar om weer tevoorschijn te halen. Maar zo ‘simpel’ blijkt ons geheugen niet te werken. Nieuw onderzoek suggereert namelijk dat alleen al het ophalen van een herinnering invloed kan hebben op hoe die daarna in onze hersenen wordt vastgelegd.
Psychologisch wetenschapper Marc Coutanche van Rice University onderzocht samen met promovendus Amy Qi wat er in onze hersenen gebeurt wanneer we iets proberen te herinneren. Hun onderzoek verscheen in het wetenschappelijke Journal of Cognitive Neuroscience.
Volgens Coutanche is ons geheugen allesbehalve een soort harde schijf waarop gebeurtenissen onveranderd worden bewaard. „Ons geheugen is verre van een vaste bron die we raadplegen wanneer dat nodig is”, zegt de onderzoeker. „Het is dynamisch en past zich aan. Het ophalen van een herinnering werkt onze herinneringen actief bij, in plaats van ze simpelweg opnieuw af te spelen.”
Denken aan je hond
Neem als voorbeeld een herinnering aan je hond. De ene keer denk je misschien heel specifiek aan het patroon van zijn vacht. Een andere keer denk je vooral aan het feit dat het een hond is. En op weer een ander moment zie je het dier vooral als onderdeel van je gezin. De onderzoekers wilden weten of zulke verschillende manieren van herinneren invloed hebben op wat er later in het brein gebeurt.
Leestip: Veel mensen mijden het nieuws: volgens onderzoekers is ons brein daar niet op gebouwd
Om dat te onderzoeken, moesten proefpersonen combinaties van afbeeldingen en voor hen onbekende Nederlandse woorden leren. Ondertussen werd hun hersenactiviteit gemeten met een fMRI-scanner. Later moesten ze zich de objecten opnieuw herinneren. Daarbij kregen ze verschillende opdrachten. Zo moesten ze zich de ene keer concentreren op een specifiek kenmerk en de andere keer juist op een bredere categorie of een bepaald thema.
Geheugentest lijkt hetzelfde, brein niet
Opvallend genoeg maakte het voor hun uiteindelijke prestaties weinig verschil. De deelnemers waren ongeveer even goed in staat de informatie te onthouden, ongeacht de manier waarop ze er eerder over hadden nagedacht.
Maar ‘onder de motorkap’ gebeurde iets anders. In hun hersenactiviteit vonden de wetenschappers wel degelijk verschillen. „Wat ik het interessantst vind, is dat we hebben aangetoond dat een herinnering een soort spoor lijkt mee te dragen van hoe die eerder is gebruikt”, stelt Qi in het onderzoek.
De hersenactiviteit liet volgens haar niet alleen zien hoe deelnemers op dat specifieke moment over een herinnering nadachten, maar bevatte ook informatie over de manier waarop ze die herinnering eerder hadden opgehaald.
Herinneringen kunnen dus veranderen
Wanneer deelnemers bijvoorbeeld in categorieën over objecten nadachten, gingen de neurale patronen van verschillende objecten in hersengebieden voor visuele verwerking sterker op elkaar lijken. Wanneer ze zich juist op één specifiek object concentreerden, werd het bijbehorende patroon in een gebied dat betrokken is bij de verwerking van woorden duidelijker van andere patronen te onderscheiden.
Dat ondersteunt het idee dat herinneringen geen onveranderlijke opnames van het verleden zijn. De manier waarop we een herinnering gebruiken en ophalen, kan invloed hebben op hoe die vervolgens in onze hersenen wordt gerepresenteerd.
Daarbij is wel een belangrijke nuance nodig: uit het onderzoek bleek niet dat proefpersonen daardoor ineens slechter óf beter konden onthouden. Op gewone geheugentests presteerden ze ongeveer hetzelfde. De veranderingen waren vooral zichtbaar in hun hersenactiviteit.
Maar, stellen de onderzoekers, het onderzoek draagt wél bij aan een steeds duidelijker beeld van het geheugen als een dynamisch proces. Een herinnering is volgens die gedachte niet simpelweg een bestand dat je telkens opnieuw opent. Iedere keer dat je iets terughaalt, kan de manier waarop je dat doet een nieuw spoor achterlaten.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Nienke (42) betaalde 3 jaar voor veilig parkeren in Spanje: ‘Toen ontdekten we waar onze auto stond’
- Politie waarschuwt voor binnenslot: ‘Kan bij ouderen gevaarlijke situaties opleveren’
- Leon (42) in Burenruzies: ‘De buren hebben een buitenkeuken gebouwd en sindsdien is het ieder weekend feest’
- Met deze drie bedrijven verdient Timothy uit B&B Vol Liefde zijn geld
- Ramona (35): ‘Ik heb geen geld voor schoolspullen, maar durf nergens aan te kloppen’
