Altijd de weg kwijt, zelfs in een bekende omgeving? Volgens hoogleraar neuropsychologie Ineke van der Ham kan atopia de verklaring zijn. Naar schatting heeft 1 op de 20 mensen moeite om in het hoofd een mentale kaart te maken.
Op bijvoorbeeld een festival is verdwalen niet zo gek. Maar voor sommige mensen is de weg vinden elke dag een uitdaging. „Dat kan komen door ‘atopia’. Mensen met atopia kunnen in gedachten moeilijk een mentale kaart van hun omgeving maken, terwijl de meeste mensen dat wel kunnen. Dat helpt natuurlijk bij het vinden van de weg”, zegt hoogleraar neuropsychologie Ineke van der Ham tegen NTR Wetenschap.
Met een experiment onderzoekt de wetenschapper hoe vaak atopia voorkomt en welke eigenschappen erbij horen. Haar schatting is dat ongeveer 1 op de 20 mensen atopia heeft. Mensen met atopia vinden hun weg vooral via herkenningspunten. Ze weten bijvoorbeeld dat ze een paar dingen nog herkennen, maar niet waar die zich ten opzichte van elkaar bevonden.
Waarom mensen met atopia zelfs hun eigen huis soms moeilijk kunnen vinden
Zelfs in de eigen straat moeten mensen met atopia soms zoeken naar hun huis, vertelt Van der Ham tegen NEMO Science. „Een vriendin van mij heeft atopia. Om haar eigen huis te vinden, let ze op de bloemetjes in de tuin van buurman.”
Waar komt zo’n slecht richtingsgevoel vandaan? Als je dit stuk leest in een afgesloten ruimte (en geen atopia hebt), kun je vermoedelijk prima verbeelden waar je bent als je het huidige vertrek verlaat, hoe je op straat uitkomt en van daaruit naar de supermarkt kunt. „Waarschijnlijk zie je dat voor je in gedachten,” vertelt Van der Ham. „Mensen met atopia zien niks.”
Zonder zo’n mentale kaart lijkt verdwalen haast onvermijdelijk. „Toch hebben mensen zonder mentale kaart vaak strategieën om zonder natuurlijk richtingsgevoel toch van A naar B te komen. De belangrijkste alternatieve navigatietechnieken benutten herkenningspunten.”
Hebben vrouwen vaker atopia dan mannen? Dit zegt de hoogleraar
Er zijn een aantal verschillen tussen mannen en vrouwen als het gaat om richtingsgevoel. Mannen letten vaker op hoeken en afstanden en onthouden meer herkenningspunten. Maar lees je verhalen over mensen met atopia, dan is de kans groot dat gesproken wordt over een ‘zij’. Zijn er dan geen mannen waarbij de mentale kaart ontbreekt?
Volgens de hoogleraar is het waarschijnlijker dat mannen zich minder snel melden. „Het is echt een stigma. Mensen geven aan dat ze bijna altijd werden uitgelachen als ze vertelden over hun slechte richtingsgevoel. Omdat mannen volgens het stereotype juist een goed richtingsgevoel hebben, zijn zij nog meer de dupe bij het tegendeel.”
Regelmatig is vermijding ook een uitweg, vertelt Van der Ham. „Er zijn mensen met atopia die niet zelfstandig naar buiten gaan, omdat ze anders verdwalen.” Atopia kan dus flink in de weg zitten, maar lang niet iedereen heeft door dat een falend richtingsgevoel de basis is.
Hoe kom je eigenlijk aan atopia?
Hoe kan die mentale kaart ontbreken bij mensen met atopia? Dat is nog niet helemaal duidelijk. Naar atopia, of Developmental Topographical Disorientation (DTD), wordt pas sinds 2009 onderzoek gedaan. Dat is vrij kort in wetenschapsland, waardoor het aantal studies nog beperkt is.
„Wel is er een Canadese studie die wijst op een slechte verbinding tussen de hippocampus en de prefrontale cortex. De hippocampus is het hersengebied dat de mentale kaart verzorgt; de prefrontale cortex laat ons bewust denken. Daarbij kun je de mentale kaart dus niet bereiken zonder goede verbinding, is het idee”, vertelt Van der Ham.
Hoe weet iemand zeker dat atopia de alledaagse navigatie in de war schopt? „Met hersenletsel heeft het in elk geval niets te maken”, onderstreept de hoogleraar. „In dat geval verdwaalt iemand plotseling, doordat elke herkenning ineens wegvalt.” Voor ‘atopianen’ is juist het zoeken naar een bekende kerktoren of standbeeld een reddingsboei. Nog een misvatting: denken dat de verkeerde kant oplopen bij het verlaten van een winkel atopia is. „Dat is een zéér algemene fout”, zei Van der Ham eerder tegen Trouw.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Brigitte (57) heeft fibromyalgie en altijd pijn: ‘Het went nooit, je moet je hele leven plannen’
- Consumentenbond waarschuwt voor KLM-deals: ticket van 699 euro kostte vlak daarvoor nog 615 euro
- De Beleggingsrekening van Vincent (45): ‘Tonnair worden was mijn doel, en dat is gelukt’
- Nederlandse studenten wonen steeds minder vaak op kamers, maar bij internationals gebeurt iets opvallends
- Roy en Annick uit Over Mijn Lijk bevestigen relatiebreuk: ‘Elkaar gaandeweg verloren’
