Twee leerlingen met dezelfde score op de doorstroomtoets kunnen toch een verschillend schooladvies krijgen. Volgens nieuw onderzoek van de Erasmus Universiteit speelt de rangorde binnen de klas daarbij onbewust een rol.
Ondanks gelijke prestaties krijgen leerlingen dus mogelijk verschillende adviezen door factoren buiten hun macht.
Waarom de rangorde in de klas het schooladvies beïnvloedt
Uit het onderzoek van de EUR blijkt dat docenten onbewust worden beïnvloed door de rangorde van de klas, in hun advies voor het middelbaar onderwijs. De rangorde van een klas kan gelden als mentale snelkoppeling bij het beoordelen van leerlingen, blijkt uit het onderzoek. „Het inschatten van absolute capaciteiten is lastig; vergelijken binnen de klas is eenvoudiger. Daardoor kunnen leraren zich laten leiden door relatieve informatie – wie bovenaan of onderaan de (sociale) ladder staat – ook wanneer het weinig zegt over daadwerkelijke capaciteiten.”
Net zoals een hogere rangorde de kans op een vwo-advies vergroot, geldt het omgekeerde: een lagere rangorde verhoogt de kans op een vmbo-advies. Leraren doen hun best om leerlingen zo goed mogelijk te beoordelen, maar worden dus onbewust beïnvloed. Verrassend genoeg gebeurt beïnvloeding vaker bij ervaren docenten, en in mindere mate bij onervaren leerkrachten.
3 plekken hoger betekent 2,5 procent meer kans op vwo
De gevolgen voor leerlingen kunnen groot zijn. „Een stijging van 10 procent in rangorde – ongeveer drie plaatsen omhoog – verhoogt de kans op vwo-advies met circa 2,5 procent.” Dit staat los van de daadwerkelijke capaciteiten van een leerling die zijn gemeten via de Cito-toets.
Leerlingen die hoger in de rangorde staan, belanden volgens het onderzoek van de EUR vaker in meer theoretische onderwijsrichtingen. Dat kan doorwerken tot in hun kansen om uiteindelijk naar de universiteit door te stromen. Een onterecht laag schooladvies kan in de toekomst juist verregaande gevolgen hebben. Leerlingen met een lager schooladvies moeten harder en langer werken om een hoger opleidingsniveau te bereiken.
EUR: vooral kinderen uit kwetsbare groepen worden benadeeld
Met name kinderen uit een lager sociaal-economisch milieu en etnische minderheden worden benadeeld door de rangorde in de klas. Bij het peilen wie een sterk academisch inschattingsvermogen heeft, worden deze kinderen vaker lager ingeschat dan een leerling uit een sterk sociaal-economisch milieu.
Niet-cognitieve factoren zoals werkhouding, zelfvertrouwen of gedrag spelen hierin geen rol. Het onderzoek van de EUR heeft hier naar eigen zeggen ‘nauwkeurig rekening mee gehouden’. „De bevindingen blijven vrijwel onveranderd.”
Volgens onderzoekers kunnen bewustwording en betere hulpmiddelen voor leraren helpen om inschattingsfouten vaker te voorkomen. „Er is bewijs dat wanneer je leraren informeert over hun vooroordelen, sommige effecten kunnen worden teruggedraaid.”
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Waarom steeds meer sporters naar honing grijpen: onderzoek ziet hetzelfde effect als bij sportgels
- Anna-Viënna (22) bracht een spel uit voor mensen met dementie: ’15 cliënten stonden meteen aan, een wow-moment’
- Starters willen plotseling minder graag een huis kopen: ‘Ze schatten hun kansen realistischer in’
- Roderick (43) in Burenruzies: ‘De buren voeren elke dag meeuwen vanuit de tuin en nu durven we niet meer buiten te eten’
- De Spaarrekening van Felice (36): ‘We sparen 6000 euro per jaar voor vakanties, maar daar redden we het niet meer mee’
