Ze komen wekelijks samen, ongeveer twintig mannen van in de 90. Een Indische lunch staat er als vaste prik op het menu. Het zijn kinderen van de Jappenkampen in Indonesië, toen nog Nederlands-Indië. Voor tv delen ze hun ervaringen van zo’n tachtig jaar geleden, terwijl de meeste heren de lippen tot nu toe stijf op elkaar hielden.
Vooropgesteld: ‘Jappenkampen’ klinkt beladen, maar zo noemen velen de kampen uit de Tweede Wereldoorlog in Indonesië nu eenmaal. Officieel heten het de Japanse interneringskampen uit de Japanse bezetting van 1942 tot en met 1945. Daar zaten de kinderen uit de documentaire De Indische tafel, die je vanavond kunt zien. De meesten werden er ook geboren. Metro bekeek het werk van regisseur Pieter van Huystee alvast voor tv-rubriek Blik op de Buis.
Kinderen van toen zijn nu sjieke, krasse knarren
Regisseur Van Huystee heeft wat met het onderwerp Japanse kampen in Indonesië. Zijn moeder en oma zaten er. De kinderen van toen die spreken in (en aan) De Indische tafel, woonden er zo goed en zo kwaad als dat ging dus zelf. Ze spreken elkaar wekelijks, eten Indonesisch, maar wel met een koud glas bier erbij („mens, wat een genot”, laat een van de heren het zich goed smaken). Waarom er geen vrouwen aan tafel zitten, blijft onduidelijk. Of ze het aan tafel vaak over de Japanse kampen hebben? Juist niet. Ook hun eigen kinderen kregen maar zelden wat over hun tijd in Indonesië te horen.
Redelijk sjieke krasse knarren zijn het, met namen als Adriaan Pijnappels, Jaap Liezenberg, Erik Rouffaer, Hans Rasker en Zeger van Asch van Wijck. Waarom doen ze eigenlijk mee aan de documentaire? Laatstgenoemde doet het voor zijn vader. Zijn ogen worden meteen vochtig: „Hij wilde er nooit wat over zeggen, maar ik begreep dondersgoed dat hij heel nare dingen heeft meegemaakt.”
Van Wijcks vader moest aan een treinspoor in Indonesië werken en bij de zware arbeid vonden velen de dood. „Onder elke biels ligt een man begraven”, is het enige wat hij erover vertelde. Het kind van toen zag zijn vader vier jaar lang niet en wist alleen dat het ‘die man op de foto’ was.
Niet iedereen vond de kampen van Indonesië vervelend
Hans Rasker herinnert zich de hitte en „de afschuwelijke stank”. En dat er veel mensen overleden, meestal vrouwen die uit hun huis werden gedragen. „Mijn moeder had altijd van tevoren al gezegd wie er dood zou gaan.”
De herinneringen aan Indonesië komen niet alleen uit de breinen van de openhartige, hoogbejaarde mannen, maar ook uit dagboeken van hun ouders. Jaap Liezenberg weet alles zelf nog, haarscherp zelfs. Zijn taak was het bijhouden van een moestuintje. „Daar deed ik ook twee keer per dag mijn behoefte in.” Liezenberg was ook ‘hoofd slakken zoeken’. Bij gebrek aan beter natuurlijk: „Die moest ik eten.” Een andere man had ook vaak gevonden slakken als hoofdmenu, maar die vond het oprecht „een lekkernij”. Liezenberg is een van de mannen die maar weinig vervelende herinneringen aan de kampen in Indonesië heeft. De meesten kijken echter met zeer gemengde gevoelens op hun kindertijd terug, een kindertijd die hun leven blijvend heeft getekend.
‘Ik ben niet van dat eeuwige gejammer over de oorlog’
Het is mooi om de mannen van De Indische tafel over Indonesië te horen vertellen. Hun verhalen worden aangevuld met beelden uit niet eerder vertoonde Japanse propagandafilms. Mooi, maar vaak ook treurig. Erik Rouffaer heeft zijn vader bijvoorbeeld nooit gezien. Zijn moeder trouwde in 1941 en heeft zich twee Japanse kampen lang afgevraagd of zij haar te werk gestelde man ooit weer in de armen zou sluiten. Het kwam er niet meer van. Wat overbleef, was zijn naam op een dodenlijst van het Rode Kruis. Een ander vertelt hoe hard de moeders door Japanners werden geslagen: „Altijd met de vlakke hand.” Heel even komt kindermisbruik ook aan bod, maar dat wordt verder niet uitgediept.
De Indische tafel zet je even met beide benen op de grond. Maar we moeten het niet de hele tijd over de kampen van Indonesië hebben, vindt Frits Kothe. Hij zat als 13-jarige zonder ouders in een kamp en eigenlijk vond hij dat best stoer. Toch sprak hij er nooit over, de afgelopen tachtig jaar. Wat Kothe betreft blijft dat ook zo: „Ik ben niet van dat eeuwige gejammer over de oorlog. Dat gezeik over ’40-’45, dat is voorbij.”
Aantal blikken uit vijf: 3
NPO Doc: De Indische tafel – jongens van de Japanse kampen is vanavond (15 augustus) om 20.25 uur te zien bij NTR op NPO 2. Terugkijken kan via NPO Start.
Meer lezen over (nieuwe) programma’s op tv?
- Jurre Geluk (34) ontmoet hater die hem online ‘linkse krekelvreter’ noemde omdat hij geen vlees en vis eet
- Anna Gimbrère (40) onderzoekt op tv grote levensvragen: ‘Voelt iedereen met een eigen huis zich thuis?’
- Trans vrouw Tammie (31) zoekt een vriendje: ‘Hij zei grappig, mijn broer gaat met een moslima en ik met een man’
- Adri moest zijn Jannie na 54 jaar plots loslaten, nu is hij mee met We zijn er Bijna!: ‘We zouden samen reizen’
- Trammelant in de vriendengroep om een Tikkie na een weekendje weg: ‘Was dat gouden soep of zo?
