Het is veertig jaar geleden dat Bart, de broer van documentairemaker Koert Davidse, overleed aan aids. Bart geldt als een van de eerste Nederlanders die door de virusziekte de dood vond. Hij was een Zeeuw uit een diepgelovig milieu en homoseksueel. Wat dat alles bij elkaar betekende, is vanavond te zien in de documentaire Mijn broer.
Koert Davidse kijkt na al die jaren terug op de relatie met zijn broer. Dat doet hij aan de hand van herinneringen, dagboeken van Bart en zijn vader en gesprekken met zijn twee zussen en vrienden en huisgenoten van zijn broer. Het stilzwijgen rond zijn dood door de ziekte aids vormt een belangrijk deel van de docu, die Metro al zag voor tv-rubriek Blik op de Buis. Een ander belangrijk gegeven voor Koert: hij wil zijn broer alsnog eren en zichtbaar maken wie hij was.
Met 1 uur en 20 minuten is Mijn broer wat lang. Aan de andere kant: het huidige B&B Vol Liefde-seizoen duurt 34 uur…
Bart Davidse hield zijn homoseksualiteit verborgen
Na een opleiding in Breda verhuisde Bart in 1982 naar Amsterdam. Het was de tijd dat aids in opkomst was en als ziekte aan homoseksuelen werd gelinkt. Zijn geaardheid had Bart in Zeeland en als kind van gelovige tuinders geheimgehouden. Koert leest voor uit een dagboek: „Op de middelbare school speelde ik mijn rol waarschijnlijk goed. Ik werd niet behandeld als een soft ei. Alles over flikkers klonk agressief.”
Koert en Bart waren twee handen op één buik en samen fantaseerden zij over wat ze in Disneyland zouden beleven. Koert keek wel tegen Bart op, vooral om zijn tekenkunst. Achteraf is het goed dat hij, toen Bart aan aids was gestorven, alle kunstwerken heeft bewaard. De eerder genoemde zichtbaarheid kon Koert daardoor tijdens de afgelopen Pride Amsterdam werkelijkheid laten worden. Een tentoonstelling met kunst van Bart was namelijk te zien.
Schrijnend tijdsbeeld over de beginperiode van aids
In Amsterdam kwam Bart in een kraakpand terecht met – zo zegt een van zijn vrienden van toen – „een flikker- en pottengedeelte en een kunstenaarsbolwerk”. De documentaire geeft een aardig tijdsbeeld van homoseksuelen die in de jaren 80 voor de vrije liefde vochten en Nederland aan de andere kant veel inwoners had die daar niets van moesten weten.
Een schrijnend tijdsbeeld krijg je ook, en dan gaat het natuurlijk over aids. Daar sterven mensen tegenwoordig vrijwel niet meer aan, maar sinds de ziekte in de wereld kwam, overleden er volgens de Verenigde Naties wereldwijd ruim 44 miljoen mensen.
Leestip: Aantal hiv-diagnoses in Nederland daalt niet langer
Aids en homoseksualiteit werden in Zeeland verzwegen
Toen de familie het eenmaal wist, werd er op het Zeeuwse platteland niet over de homoseksualiteit van Bart gesproken. En over aids al helemaal niet. Dat gebeurde in de Amsterdamse homoscene overigens ook amper, simpelweg omdat men nog niet goed wist wat het nou eigenlijk was (‘iets uit Amerika’). Vriend en huisgenoot Paul geeft aan dat Bart wel een van de eersten was die aan aids overleed. Een ander, Bep Mous, doelend op het feit dat de ene na de andere jongere vervolgens wegviel: „En toen begon het gesodemieter.”
Het is bijna opvallend dat in het dagboek van de vader van de broers Davidse de volgende zin is aangetroffen: „We zijn bang dat Bart aids heeft.” Het woord viel namelijk nooit. Nog pijnlijker, volgens Koert: „Tijdens de begrafenis van Bart werd zijn naam niet één keer genoemd, ook niet door mij.” Geen enkele kerk in Zeeland wilde een aan aids gestorven homoseksueel bovendien begraven. Dat zoiets veertig jaar geleden in Nederland bestond, maakt het kijken van deze docu sowieso al interessant.
Aantal blikken uit 5: 3,5
Mijn broer is vanavond (dinsdag 18 augustus) om 20.25 uur bij KRO-NCRV op NPO 2 te zien. Terugkijken kan via NPO Start.
Meer lezen over (nieuwe) programma’s op tv?
- Kinderen uit de Jappenkampen in Indonesië spreken 80 jaar later: ‘Ik moest slakken zoeken om op te eten’
- Jurre Geluk (34) ontmoet hater die hem online ‘linkse krekelvreter’ noemde omdat hij geen vlees en vis eet
- Anna Gimbrère (40) onderzoekt op tv grote levensvragen: ‘Voelt iedereen met een eigen huis zich thuis?’
- Trans vrouw Tammie (31) zoekt een vriendje: ‘Hij zei grappig, mijn broer gaat met een moslima en ik met een man’
- Adri moest zijn Jannie na 54 jaar plots loslaten, nu is hij mee met We zijn er Bijna!: ‘We zouden samen reizen’
