Dertig jaar lang zat Jan* (60) vast in een giftige relatie. Zijn ex-vrouw kleineerde hem, controleerde hem en verbood het contact met zijn ouders. Twee keer werd het fysiek. Toen hij op toevallige wijze hulp kreeg, besefte hij voor het eerst wat hem was aangedaan.
Jan en Els leerden elkaar kennen via een gezamenlijke vriend. „Er was meteen een fijne klik; we gingen samen veel op pad en reisden de hele wereld over. Els was een vrouw die graag de regie in handen had. Als we op reis gingen, bepaalde zij de route en de plekken die we bezochten. Ik zag daar nog geen kwaad in, misschien ook door de verliefde roes waarin ik zat. Dankzij haar zag ik veel van de wereld en leerde ik een hoop; daar was ik haar juist dankbaar voor.
Het eerste escalatiemoment ontstond toen we een reis moesten annuleren. Door een misverstand met de reisorganisatie lukte mij dat niet, waarna ze tegen me tekeer ging dat ik het fout had gedaan. Ook gaf ze mij de schuld dat de reis niet doorging, terwijl dat destijds buiten mijn macht lag. Dat was onze eerste echte ruzie. Omdat we op dat moment met zorgen rondom familie zaten, hebben we de ruzie niet uitgepraat. We zijn gewoon weer doorgegaan.”
Jan moest toestemming vragen en mocht zijn ouders niet meer zien
Geleidelijk ging zijn ex-vrouw steeds meer macht uitoefenen. „Omdat ze me aan het begin van de relatie uit de schulden had geholpen, kwamen we in een ongezonde machtsverhouding terecht. Ik moest overal toestemming voor vragen. Ik mocht niet zomaar nieuwe schoenen kopen en ze installeerde zelfs zonder mijn weten een gps-tracker op mijn telefoon. Als ik met iemand belde, zat zij er altijd bij. Ook mijn ouders mocht ik niet meer bezoeken. Ondertussen kleineerde ze me. Ze zei altijd dat ik dingen niet goed deed of niet kon en dat ik te weinig verdiende.
Ze heeft me tijdens ruzies twee keer geslagen. Na die tweede keer heb ik met mijn vuist tegen een deur geramd. Mijn vrouw heeft vervolgens de Wet maatschappelijke ondersteuning ingeschakeld, waarna ik op gesprek moest komen. Ze zagen geen agressieve man, maar iemand die jarenlang psychisch was mishandeld. Ik werd meteen serieus genomen. Ze zeiden: dit is geen gezonde relatie, je moet stappen gaan ondernemen. Toen gingen voor het eerst mijn ogen open. Er kwam van alles op gang, en binnen veertien dagen was er veilige opvang voor me geregeld.”
Na 30 jaar wilde Jan scheiden, maar zijn vrouw werkte hem tegen
Geëmotioneerd vertelt hij verder: „Ik heb bij de opvang mensen gezien die helemaal niets hadden. Die waren van werk of school geplukt, omdat hun thuissituatie zo onveilig was. Ze hadden niet eerst rustig hun spullen kunnen pakken. Omdat ik een team van hulpverleners achter me had, kon ik dat wel. Daar heb ik zoveel geluk mee gehad. Bij het team kon ik voor het eerst weer mezelf zijn. Dat ben ik dertig jaar lang niet geweest. Ik ben een zorgzame man en help anderen graag. Omdat Els altijd op de eerste plek kwam, was daar geen ruimte meer voor.
Jan wilde zijn huwelijk beëindigen, maar zijn vrouw stak daar in eerste instantie een stokje voor. Ze saboteerde rechtbankprocedures en weigerde een handtekening te zetten. „Uiteindelijk zag ze in dat de breuk te groot was en heeft ze toch haar handtekening gezet. Daarna heeft ze me nog één keer opgezocht bij de sportvereniging, waar ze werd weggestuurd door de voorzitter. Ook mailde ze me oude vakantiefoto’s en maakte ze kleine bedragen over, puur en alleen om contact te zoeken.”
Goede periodes lieten Jan 30 jaar twijfelen: ‘Zo erg is het toch niet?’
Inmiddels woont Jan in zijn eigen appartement, dat hij volledig naar eigen smaak heeft ingericht. „Geweldig om na dertig jaar weer iets van mezelf te mogen hebben. Ik besef steeds meer wat er de afgelopen jaren allemaal gebeurd is. Buitenstaanders zagen Els als een lieve, warme dame. Thuis zag ik een hele andere kant van haar. Vrienden en collega’s hadden me wel gewaarschuwd. Die zeiden: dit klopt niet, je moet bij haar weg. Maar ik wilde het zelf niet geloven. Er waren ook goede periodes, waardoor ik dacht: zo erg is het toch niet? Als ik nu terugkijk, had ik in die dertig jaar eigenlijk nooit rust. Ook op de goede momenten was ik op mijn hoede, want het kon zo weer omslaan.”
Zonder zijn team was hij waarschijnlijk nog steeds met Els geweest. „Ik had nooit in mijn eentje durven vertrekken”, zegt hij. „Het team liet me inzien dat deze relatie niet oké was en gaf me de kracht om weg te gaan. Mishandeld worden als man is iets waar niet veel over wordt gepraat. Ik heb geluk gehad dat er meteen begrip was voor mijn situatie, maar er zijn veel mannen in vergelijkbare situaties die met vooroordelen te maken krijgen. Terwijl ook vrouwen kunnen mishandelen. Juist omdat het bij mij vooral psychisch was, sloop het erin. En zag ik zelf niet in dat het niet goed zat.”
„Als een man thuis vernederd en mishandeld wordt, moet hij gaan”, zegt hij. „Er zijn altijd mogelijkheden voor hulp: bij de gemeente of Sterk Huis en andere hulpinstanties. Daar zitten mensen die luisteren zonder te oordelen. Ik ben er zelf sterker uitgekomen. Ik maak weer contact met nieuwe mensen en voel me weer mezelf. Herstel is echt mogelijk. En je hoeft je echt niet te schamen voor je probleem.”
Vanwege privacy in combinatie met gevoelige onderwerpen zijn de namen gefingeerd. De echte namen zijn bekend bij de redactie.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Coronaprik komt er weer aan, maar alleen nog voor deze groep mensen
- Freek Rikkerink over leven met ongeneeslijke kanker: ‘Ik heb zeker geen berusting’
- Journalisten pikken B&B Vol Liefde-deelnemer eruit: ‘Die heeft geen zin in een nieuwe relatie’
- Nog veel vragen over Chris Jude, verdachte van moord op Lisa (17): ‘Onacceptabel dat zo’n persoon in Nederland mag blijven’
- Groot onderzoek onder 4,2 miljoen mensen: fysiek zwaar werk hangt samen met 20 procent meer risico op dementie
