‘Sommige stellen blijven 30 jaar hangen in fase 2’

Volgens relatiepsycholoog Anne de Jong (55) doorlopen relaties vier fases, van verliefdheid tot acceptatie en nieuwsgierigheid. Alleen bereikt lang niet ieder koppel die laatste fase. „Sommige mensen zitten al dertig jaar in fase twee.”

Relatiebreuken zijn volgens De Jong – door ruzie of gedoe – lang niet altijd nodig. In haar boek Diepe Liefde leert ze je jouw relatie te verbeteren. Ook als je al lange tijd samen bent. „Veel koppels gaan uit elkaar, omdat ze elkaar al jarenlang niet begrijpen”, legt de relatiepsycholoog uit. „Soms beslis je dan vanuit onmacht, afstand of frustratie om uit elkaar te gaan. Maar nog te vaak weten koppels niet eens goed wat er mis is gegaan.” 

42 procent zou volgens Anne spijt hebben van scheiding

Anne haalt aan dat 42 procent van de gescheiden koppels spijt heeft van hun breuk. „Dat betekent niet dat je nooit meer gelukkig wordt, maar het hoeft niet altijd zo te lopen. In therapie kun je interactie helder maken, elkaars waarden leren kennen en anders leren communiceren, en dat gaat je relatie doen veranderen. Maar niet alles kan veranderen. Een deel van dit traject gaat ook over diep accepteren. Als accepteren niet lukt – omdat je bijvoorbeeld verschillende dingen belangrijk vindt – en je kunt het niet veranderen, dan kun je altijd uit elkaar. Maar dan kan een scheiding veel liefdevoller verlopen. Mensen gaan nog te vaak uit elkaar door frustratie en het rotgevoel dat ze niet willen ervaren. Daar komen al die vechtscheidingen uit voort en dat is vooral erg voor de kinderen.”

Eerder vertelde psycholoog Brend Seinen aan Metro hoe hij zijn eigen scheiding als kans leerde te benutten. En kindertherapeut Marsha Pinedo legde uit hoe je als ouders goed leert scheiden voor de kinderen.

Anne heeft inmiddels dertig jaar ervaring als relatiepsycholoog. Ze legt uit dat ze al van kleins af aan gefascineerd is door relaties. „Ik vroeg me al op jonge leeftijd af waarom mensen ruzie maken of waarom mensen een relatie hebben, maar tegelijkertijd helemaal niet aardig tegen elkaar doen. Misschien dat de scheiding van mijn ouders daarbij een rol speelt. Met mijn moeder mocht ik over alles praten en ik kon me verbazen over hoe mensen tegen elkaar doen. Die verbazing heb ik in mijn praktijk nog steeds. Dat iets kleins iets heel groots kan worden en het dan mis kan gaan.” 

Anne de Jong: ‘Ik ben er voor jou, ook als je stom bent’

De relatiepsycholoog vertelt dat koppels in haar praktijk vaak hun ruzie hebben ‘opgespaard’. „Meestal schud ik de boel dan graag even op en vraag ik: ‘Wat vond je het allerleukste aan je partner deze week?’ Zo’n compliment kan een hoop doen en soms leidt zelfs een compliment opnieuw tot woede. Ieder mens voelt zich weleens niet gezien, gehoord of afgewezen. We worden boos, maar eigenlijk willen we zo graag verbinding.” 

Anne is zelf vijf jaar getrouwd met haar man Ray. Ze kennen elkaar al twaalf jaar en hebben samen vijf kinderen. Maar zit een relatiepsycholoog niet continu haar eigen relatie te analyseren? „Ik ben beter geworden in de liefde en weet door mijn ervaring wat wel en niet werkt. Dat passen wij als koppel dagelijks toe. Eigenlijk leven we mijn boek. Het gaat namelijk over iedere dag weer opnieuw houden van het hele pakket, inclusief de minder leuke dingen. Dat je ervoor kiest om iedere dag weer nieuwsgierig te blijven en te zeggen: ‘Ik blijf bij jou’ en ‘ik ben er voor jou, ook als je stom bent’.” 

Dit zijn de 4 fases van een relatie, volgens Anne de Jong

Haar boek kreeg de titel Diepe Liefde. Waar haar eerdere boek Sorry Schatje meer een toolbox is voor relaties, gaat haar nieuwste boek meer over wat Anne in haar praktijk doet. „Ik doorloop in mijn boek een aantal fases waarin een relatie zich kan begeven. En in welke fase je ook zit, je kunt je altijd verdiepen. Sommige koppels kennen elkaar al ruim veertig jaar en kunnen toch weer nieuwe dingen leren én elkaar steeds leuker gaan vinden.” 

Anne somt de vier fases op:

1. Verliefdheid 

„In deze fase pieken het gelukshormoon dopamine en het stresshormoon cortisol. Je voelt je heerlijk en soms raken mensen zelfs verslaafd aan dit gevoel. Maar ik vind de verliefdheidsfase tamelijk oninteressant”, aldus Anne. Als de verliefdheid namelijk tempert, volgt fase twee.  

2. Verschillen

„In deze fase leven beide partners meer hun eigen leven en ontdek je dingen van elkaar die je misschien minder leuk vindt. Gedrag wordt dan karakter. Je gaat gedrag dat je minder leuk vindt, koppelen aan de persoon. Vaak zie je dat je ruzie gaat maken vanwege de conclusies die je over de ander trekt. Maar juist de vragen onder die conclusies zijn interessant. Is jouw partner voor jou oké? Kun je je aan je partner overgeven? Als je door deze fase heen komt, kom je in fase drie terecht.” 

Overigens benadrukt Anne dat lang niet alle koppels alle fases doorlopen. „Soms zitten mensen al dertig jaar in fase twee.” 

3. Reflectie 

„In deze fase komt jouw eigen reactie meer aan bod. Waarom reageer je op een bepaalde manier op je partner? Waarom vind je iets zo erg? Spelen jouw eigen gedragingen en karaktereigenschappen daarin een rol? Deze fase kenmerkt zich door de laag onder het gedrag in de relatie. Wat je veel ziet, is dat een hoop mensen patronen en gedragingen begrijpen, maar toch willen dat er iets verandert. Er moet iets ‘gefikst’ worden.” 

Maar als je dat ‘fiksen’ kunt loslaten en eerlijk naar jezelf en je partner durft te kijken, kun je als koppel in fase vier terechtkomen.

4. Nieuwsgierigheid en acceptatie 

„In deze fase durf je het hele pakket aan te kijken en te zeggen: ‘Ik blijf bij jou, ik ben er voor jou, ook als het stom is’. Als het minder goed gaat, ben je in staat om nieuwsgierig te blijven en uiteindelijk te kunnen accepteren. Maar daar zijn vaardigheden voor nodig. Als je namelijk iets stom vindt aan je partner, zoomt je brein in op dat stomme ding. Daardoor wordt je partner dat stomme ding. Vaak zie je ook in langere relaties dat we denken te weten hoe de ander werkt en dat we daardoor uitgevraagd zijn. Maar juist nieuwsgierig blijven is zo belangrijk.” 

Relatiepsycholoog Anne over vaardigheden in relaties

In haar boek belicht Anne ook haar methode en vaardigheden om de diepe liefde van fase vier te bereiken. „Daarvoor is het belangrijk om goed te weten wie jijzelf bent. Met al jouw gedragingen, triggers, verleden, ervaringen en persoonlijke waarden. Vooral die laatste is belangrijk om goed te weten en moet je over kunnen communiceren.” 

Ze vervolgt: „Verder is het belangrijk om te herkennen wat je doet als je geraakt wordt. Ga je vechten, vluchten, vleien of bevriezen, en wat doet dat met jullie patroon? Zodat je leert dat je niet meer met elkaar vecht, maar leert vechten tegen het patroon en signaleert: ‘Hé, we doen het weer’.” 

En Anne benadrukt nogmaals het belang van de vaardigheden. „Vaardigheden zoals: diep accepteren, luisteren naar de waarheid van een ander – ook als je die waarheid zelf onzin vindt –, vertellen over jouw pijn zonder de ander daarvan de schuld te geven en lief blijven. Dat is heel essentieel om te verdiepen. Luisteren is bijvoorbeeld voor veel mensen echt moeilijk. We willen namelijk graag reageren, maar juist goed luisteren is waardevol in je relatie. Eigenlijk zouden we deze vaardigheden op de basisschool moeten leren.” 

Waarom 69 procent van relatieconflicten blijft terugkomen

Soms zijn we als mens geneigd om te stellen dat we zijn zoals we zijn. Ook in onze relaties. Volgens Anne zit daar een kern van waarheid in. „Het kan zijn dat je bepaalde eigenschappen of gedragingen niet wilt veranderen, omdat het echt maakt wie jij bent. Dan gaat het om de acceptatie daarvan in een relatie. Kun je die eigenschappen niet accepteren? Dan kun je ervoor kiezen om te gaan. Maar vaak is de ‘zo ben ik nu eenmaal’-kaart een verdedigingsmechanisme. Bijvoorbeeld als reactie op kritiek. Daarom is het ook in dit geval belangrijk om te kijken wat daaronder ligt.” 

Hebben jij en jouw partner steeds dezelfde ruzie die terugkeert? Je bent niet de enige. De relatiepsycholoog noemt namelijk een opvallend cijfer over ruziemaken. „Uit onderzoek van psychologenkoppel John en Julie Gottman blijkt dat 69 procent van de ruzies terugkeert. Je bent een persoonlijkheid met waarden en een opvoeding en daardoor keren dezelfde ruzies terug in je relatie. Maar hoe meer je uitdiept, uitlegt en terugkijkt, hoe sneller je om ruzies kunt lachen. De lading van ruzie hoeft namelijk niet hetzelfde te blijven.” 

Zo herken je het ruziepatroon in je eigen relatie

Volgens Anne heeft iedere relatie een ruziepatroon. „Je kunt twee vechters hebben, die allebei hun gelijk willen krijgen. Maar het kan ook zijn dat jullie twee vluchters zijn die weglopen van het conflict. In veel gevallen herken je een vechter en vluchter in de relatie. Onder het ruziepatroon zit vaak boosheid, verdriet, angst of machteloosheid. Weer daaronder vind je pijn, ervaringen uit je jeugd en dat waar je naartoe gaat als je geraakt wordt. Daarom is het bespreken van de binnenkant zo belangrijk. Daar wordt het namelijk interessant.”

De relatiepsycholoog vertelt verder: „En eigenlijk doe je dat het liefst nadat je het goed hebt gemaakt. Dat is voor veel mensen lastig, omdat het net allemaal weer rustig en goed is, maar juist dan is het waardevol om terug te blikken op de ruzie. Als je dat kunt, ontleed je het gedoe en los je het de volgende keer makkelijker op. Dat ruziepatroon kun je leren doorbreken, signaleren en er eerder om lachen.” 

Wanneer is relatietherapie volgens Anne de Jong zinvol?

Ieder koppel komt weleens op het punt dat je je afvraagt of hij of zij de juiste partner is en of de relatie moet blijven bestaan. „De oorzaak voor dat soort gevoelens is per persoon verschillend. Relaties sneuvelen vaak door een gebrek aan aandacht. Dan moet je er bewust voor kiezen om weer samen dingen te gaan doen. Maar continu geruzie of gekibbel kan je ook doen twijfelen. Als dat aan de orde is, zou ik voorstellen om hulp in te schakelen van een relatietherapeut of psycholoog. Dat geruzie kun je namelijk doorbreken. Maar als mens verander je ook. Soms groei je uit elkaar, omdat jullie waarden niet meer overeenkomen. En er kan natuurlijk ook een ander in het spel komen, bij wie je vindt wat je in je huidige relatie mist. Maar het ontleden van die reden is heel erg belangrijk. Ga niet uit elkaar, simpelweg omdat het stom is.”

Zelfs als je een gezonde en stabiele relatie hebt, daagt Anne je toch uit om te verdiepen.  „Tevreden zijn kan namelijk ook een gevaar zijn. Je partner wordt iemand bij wie je uitrust en bij wie je je veilig voelt, maar naar wie je minder nieuwsgierig blijft. Het kost energie, maar het is juist de kunst om iedere dag nieuwsgierig te blijven. Als je al jaren samen bent, weet je een hoop van elkaar, maar het is toch goed om op zoek te gaan naar elkaars meerwaarde. En elkaar daarover ook te complimenteren. Het is belangrijk om elkaar te blijven zien.”

Eerder legde overspel-expert Lisette Wevers aan Metro uit waarom veel affaires ontstaan op de werkvloer.

Ook een goede relatie heeft volgens Anne onderhoud nodig

Anne hoopt dat relatietherapie of zelfonderzoek over relaties – bijvoorbeeld door boeken te lezen of meer te praten over jouw binnenwereld – net zo normaal wordt als naar de sportschool gaan. „Doe dat onderhoud niet pas als het relationeel slecht gaat. Werken aan je relatie kun je namelijk leuk maken. Dat hoeft niet zwaar en beladen te zijn. Praat met elkaar, ontleed elkaars gedoe, lach erom en wees wat liever voor elkaar.” 

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties