‘We zijn veel te kieskeurig geworden’

We swipen, vergelijken en zoeken naar een partner die aan steeds meer eisen voldoet. Volgens de Belgische matchmaker Annemieke Dubois (50) saboteren we daarmee ons eigen liefdesleven. Ze noemt het de ‘IK-economie’: „De verwachtingen van een partner zijn inmiddels veel te hoog.”

In haar boek Ons ego: spelbreker in de liefde legt ze precies uit waarom we onze eigen relaties zijn gaan saboteren en hoe we dat weer kunnen omkeren.

Twaalf dagen nadat Annemieke in 2012 de deuren van haar matchmakingkantoor Jade & Jules Matchmaking opende, werd datingapp Tinder gelanceerd. „Mensen verklaarden me voor gek dat ik een matchmakingkantoor begon tijdens de opmars van datingapps. Zonder dat ik het toen besefte, koos ik voor het tegenovergestelde model van wat de hele datingwereld op dat moment ging veroveren. Maar het werd mijn persoonlijke missie om eenzaamheid uit de wereld te helpen en mensen bij elkaar te brengen.” 

Volgens Annemieke Dubois leren datingapps ons vooral afwijzen

„Door Tinder werd de liefde gereduceerd tot een binaire beslissing”, legt Annemieke uit. „In een fractie van een seconde beslissen we ‘ja’ of ‘nee’. Een datingapp wordt niet ontworpen door een relatietherapeut of een psycholoog, maar door gamespecialisten. Zij zijn niet bezig met het bestrijden van eenzaamheid of het helpen van mensen, maar focussen op het verslavingsmechanisme in ons brein. De app speelt namelijk in op de aanmaak van dopamine en heeft als doel om mensen zo lang mogelijk op het platform te houden.” 

Tinder leert ons volgens Annemieke weinig over de liefde. Van datingsapps leren we vooral afwijzen. „Het ‘tinderbrein’ raakt gewend aan filteren, vergelijken en afwijzen. Je kijkt namelijk of er chemie van een foto afspringt en als dat niet zo is, dan wijs je af. De dopaminekick zit hem in het berichtje of de match die je krijgt en de mogelijkheid tot een nieuwe liefde. Maar dat is een verraderlijk mechanisme. De beloning wordt een verslaving en tegelijkertijd kan er ergens anders nog iets beters op je zitten te wachten. Misschien is de volgende nóg leuker?”

Ook de belofte van keuzevrijheid – oftewel ‘Ik swipe, dus ik beslis’ – is een misleidende en giftige boodschap, volgens de matchmaker. „We zijn namelijk niet beter geworden in kiezen.” Ze haalt Nederlands onderzoek van wetenschappers Tila Pronk en Jaap Denissen aan over de zogenoemde afwijsmindset. „Hoe langer je swipet, hoe kleiner de kans dat je nog ja zegt.” Metro sprak eerder ook met sociaal psycholoog Tila Pronk over waarom mensen vreemdgaan.

Waarom singles volgens de matchmaker een datingburn-out krijgen

Annemieke benadrukt dat duurzame liefde inspeelt op oxytocine, oftewel het knuffelhormoon voor liefde, vertrouwen en verbondenheid. „Terwijl datingapps gemaakt zijn om dopamine aan te wakkeren en de jacht op liefde te stimuleren. Dat tinderbrein staat niet meer ingesteld op het zoeken naar een toekomstige partner in de volledigheid, maar op de illusie dat je liefde kunt samenstellen zoals je dat doet bij de aankoop van een nieuwe auto. We ‘shoppen’ naar een potentiële match en alles moet perfect zijn. Daarnaast raken we verslaafd aan de jacht en denken we dat er altijd iets beters op ons wacht.” 

Hoewel Tinder het einde had kunnen betekenen van de carrière van Annemieke, gebeurde het tegenovergestelde. „Mensen wilden niet meer alleen zijn en hadden hulp nodig. Tinder werkte dus duidelijk niet voor wie echt een partner zocht.” Vrijgezellen belanden namelijk de afgelopen jaren in een heuse datingburn-out, stelt de matchmaker. „Daten is iets geworden wat irriteert of frustreert en angst en cynisme aanwakkert. Na je werk pak je de datingapp er weer bij en moet je iedere keer weer hetzelfde verhaal vertellen. Dat raken we als mens zat.” 

Eerder sprak Metro ook met twee psychologen over de TikTok-term traumabonding in relaties en relatiepsycholoog Nina van den Bosch legde uit wat de ‘moederrol’ in een relatie doet.

De ‘IK-economie’ maakt van onze relatie een identiteitsproject

Maar het is zo gewoon geworden om de liefde via een datingapp te vinden, dat sommigen daarvan moeten afkicken. „Mensen zijn gewend dat ze chemie moeten herkennen van een foto. Maar chemie laat zich niet fotograferen. Foto’s zijn te belangrijk geworden en niet iedere liefde slaat direct in als een blikseminslag.” 

In haar boek Ons Ego: Spelbreker in de liefde, kaart Annemieke het allemaal aan. „In de vijftien jaar dat ik als matchmaker werk, aanschouwde ik hoe we de weg in de liefde zijn kwijtgeraakt. Dat zag ik ook bij mijn cliënten die op papier alles hadden: het juiste diploma, de juiste job, het juiste lichaam. Maar het waren ook mensen die toch niemand vonden om mee thuis te komen of die zichzelf binnen een ogenschijnlijk perfecte relatie compleet kwijtraakten. We zijn in deze moderne samenleving zo verbonden en tegelijkertijd zo eenzaam. De cijfers omtrent echtscheiding pieken en er zijn steeds meer vrijgezellen. Er is iets fundamenteels veranderd in onze tijdgeest. We zijn namelijk geëvolueerd naar een IK-economie.” 

Waarom we steeds meer van onze partner verwachten

De matchmaker legt uit wat die IK-economie precies inhoudt. „We leven in een individualistische maatschappij waarin alles maakbaar is en draait om onszelf. De lat leggen we steeds hoger voor onszelf én voor onze partner. We spelen een toneelstuk, etaleren dat op social media en gaan op zoek naar een partner die in dat toneelstuk past. Ons lijf, carrière, persoonlijke ontwikkeling, grenzen, geluk, vrijheid, alles is maakbaar. Daardoor hebben we hoge verwachtingen van een partner. Een relatie is een heus identiteitsproject geworden.” 

In haar boek opent Annemieke met het experiment van John Calhoun uit de jaren 60. „Acht muizen krijgen een paradijs met onbeperkt eten, ruimte en veiligheid. De populatie knalt naar 2200, tot een deel van de muizen, de beautiful ones, stopt met paren en verzorgen en alleen nog de eigen vacht poetst. Ze hadden alles, en toch stierven ze uit, te midden van totale overvloed. Ik zag te veel gelijkenissen met de mensen die bij mij aankloppen om dat toeval te noemen. Dat is de paradox van het boek: we zijn misschien beter geworden in onszelf worden, maar zijn daardoor de weg naar elkaar kwijtgeraakt.”

Retour-economie’: als de relatie tegenvalt, zoeken we verder

Want zelfontplooiing – in combinatie met kapitalisme – is ook onze relaties ingeslopen. „We zien identiteit niet langer als iets vasts en onveranderbaars wat we toevallig hebben geërfd, maar als een doorlopend project waaraan we blijvend kunnen schaven en aanpassen. Rond de eeuwwisseling werd dat soort zelfontplooiing een heuse industrie, waar we met z’n allen instapten.”

Annemieke vertelt verder: „We kijken steeds meer als consument naar relaties. Relaties moeten spannend, veilig, bevestigend en verdiepend zijn. Zijn we niet tevreden? Dan sturen we het terug. Deze zogenoemde ‘retour-economie’ zorgt ervoor dat we ook in relaties — zodra het imperfect, saai of gedoe is — ‘hup door’ willen naar de volgende. De verwachtingen van een partner zijn inmiddels zo hoog dat we onbewust denken: ‘Wat brengt het me op?’ Of: ‘Kan ik beter krijgen?’ Maar dan pas je marktdenken toe op een relatie.” 

Ook de diplomakloof heeft inmiddels een negatieve invloed op ons liefdesleven. „Vrouwen zijn geëmancipeerd en geëvolueerd naar financiële onafhankelijkheid. In België zijn meer vrouwen afgestudeerd dan mannen. Vroeger bleef onze oma thuis en opa werkte om de kost te verdienen. Maar dat rollenpatroon staat nu niet meer zo vast. Hoewel emancipatie niks slechts hoeft te zijn, zijn er geen nieuwe afspraken voor de rolverdeling. De man weet daardoor niet meer wat zijn meerwaarde is. Tegelijkertijd zijn vrouwen veel veeleisender geworden.” 

Relatie saboteren vanuit de IK-economie

Vanuit die IK-economie saboteren we dus inmiddels onze eigen relaties. Maar er is volgens Annemieke een weg terug. „Dat economische denken — waarbij je jezelf continu afvraagt wat je uit een relatie haalt — moeten we loslaten. In plaats daarvan zou je de vraag moeten stellen: ‘Wat bouwen we samen?’ Je kunt een relatie namelijk transformeren naar een thuis. Een thuis waarin de lat niet zo hoog ligt en geen perfectie hoeft te zijn.”  

Ze vervolgt: „Het betekent ook dat één partner niet alles hoeft te zijn. Hij of zij hoeft niet alle rollen te vervullen. Laat je omringen door vrienden, buren en familie. Mensen die elk een stukje van je leven meedragen.” 

Matchmaker ziet tegenbeweging: singles ontmoeten elkaar weer offline

„We zijn continu verbonden via schermen en telefoons”, aldus de matchmaker. „Maar er is gelukkig een tegenbeweging gaande. Er vinden steeds meer offline-evenementen en ontmoetingen plaats en mensen verwijderen bewust datingapps.” Annemieke kaart aan dat zelfs Tinder inmiddels inzet op fysieke ontmoetingen. „Dat is veelzeggend: zelfs de apps die ons leerden swipen, grijpen terug naar de echte ontmoeting. Wat heel paradoxaal is, is dat datingapps als Tinder er alles aan doen om gebruikers niet af te laten haken.” 

Annemieke moedigt aan om plekken op te zoeken waar je weer echt met mensen in gesprek kunt gaan. „Via sport, een cursus, ga op stap met vrienden en blijf nieuwsgierig naar elkaar. Durf met anderen een gesprek aan te gaan en leer spreken met diepgang. En stel die verwachtingen bij. We zijn namelijk veel te kieskeurig geworden.” 

Van ‘ik’ naar ‘wij’: dit moet er volgens Dubois veranderen

In haar boek schrijft de matchmaker ook een brief aan haar dochter Nina. Waarom ze dat deed? „Ik wilde een boodschap meegeven aan de volgende generatie. Maar tijdens het schrijven van mijn boek besefte ik dat ik zelf ook een sterke en ondernemende vrouw ben die een hoop alleen kan. Die zelfstandigheid en brede blik op de wereld heb ik mijn dochter meegegeven. Dat maakt dat zij vrijheid, reizen en onafhankelijkheid koestert. Maar tegelijkertijd zijn dat ook de vrouwen die ik tref in mijn werk. Juist die groep vindt het moeilijk om een partner te vinden. Ze hebben alles – ambitie, sport, uiterlijk, diploma en een paspoort vol stempels – en toch zijn ze eenzaam. Maar heb ik mijn dochter wel geleerd om te durven landen, mens te zijn en dat relaties ook mogen mislukken? Van een relatie met gedoe kun je namelijk leren. We hoeven niet perfect te zijn, we mogen gewoon mens zijn.” 

„De nadruk moet weer op ‘wij’ komen te liggen. Een verschuiving van ‘ik’ naar ‘wij’”, aldus Annemieke. De Amerikaanse politicoloog Robert Putnam beschrijft een gelijkaardige slingerbeweging in The Upswing: de Amerikaanse samenleving ging van individualistisch naar verbonden en beweegt sinds de jaren 1960 weer terug naar het ik. Die slinger is geen afgrond, maar hij keert ook niet vanzelf. „We moeten ons bewust zijn dat er een economie gebouwd wordt op eenzaamheid en we daarom weer voor elkaar moeten leren zorgen. We hebben elkaar namelijk nodig.” 

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties