Eén appje van ‘de bank’, een te goed om waar te zijn-deal of een charmante klusjesman met gladde praatjes: tegenwoordig is alles mogelijk. In Opgelicht spreekt Metro lezers die zijn opgelicht, zodat dat jou hopelijk niet overkomt. Deze week vertelt Marijke hoe ze 469 euro overmaakte aan een oplichter, terwijl ze dacht dat ze haar gemeentelijke afvalstoffenheffing betaalde. Naïma Ouled L’Kadi van OMG Games geeft tips.
Marijke (52): „Ik kreeg een brief van de gemeente op de mat met een herinnering voor de afvalstoffenheffing. Blijkbaar had ik nog niet betaald. Dat klopte ook wel, want ik had de eerste brief nooit gezien. Ik checkte het nog even bij mijn man, maar hij kon zich ook niet herinneren dat we iets hadden ontvangen.
Herinnering afvalstoffenheffing
In de brief stond dat het om een herinnering ging en dat er mogelijk extra kosten zouden volgen als ik niet snel betaalde. Dat wilde ik natuurlijk voorkomen. We hebben het financieel niet heel breed, dus boetes of extra kosten kunnen we er echt niet bij hebben. Ik was eigenlijk vooral blij dat ik nog op tijd was om het netjes te regelen.
De brief zag er hartstikke officieel uit. Het logo van de gemeente stond erop, het bedrag klopte en er zat een QR-code bij waarmee je direct kon betalen. Dat vond ik juist handig. Ik heb de code gescand en binnen een minuut 469 euro overgemaakt. Ik dacht: fijn, dat is weer geregeld.
Weer afvalstoffenheffing betalen
Twee weken later viel er opnieuw een brief op de mat. Weer van de gemeente. Er stond in dat we de afvalstoffenheffing moesten betalen. Ik snapte er helemaal niets van. Ik had het toch al gedaan? Eerst dacht ik nog dat het elkaar misschien had gekruist, maar het zat me niet lekker.
Ik ben toen naar de gemeente gegaan om het te checken en daar stond het bedrag gewoon nog open. Toen begon er iets te knagen. Eenmaal thuis heb ik de eerdere betaling erbij gepakt en zag ik dat het rekeningnummer helemaal niet van de gemeente was. Op dat moment wist ik genoeg: we waren opgelicht.
Geld dat we niet kunnen missen
Ik baalde als een stekker, want 469 euro is voor ons echt veel geld. Geld dat we eigenlijk helemaal niet kunnen missen. Het idee dat iemand zo’n brief namaakt, met precies het juiste bedrag en een geloofwaardige reden, vind ik echt bizar. Hoe zielig ben je dan?
Achteraf denk je: ik had beter moeten controleren of het klopte, maar alles voelde logisch. Het bedrag klopte, de timing klopte en we hadden die eerste brief zogenaamd gemist. Dan ga je er gewoon vanuit dat het echt is. Het was wel even een besefmomentje hoor. Ook als je denkt dat je altijd oplet, kun je makkelijk ergens intrappen.”
Tips van Naïma van OMG Games
Naïma Ouled L’Kadi van OMG Games is goed onderlegd in geldzaken en deelt wat tips:
„Je ziet dat criminelen precies weten wanneer welke vaste lasten betaald moeten worden, iets wat veel Nederlanders zelf niet eens weten. Dat is zorgelijk en maakt je tegelijkertijd kwetsbaarder voor oplichting. Als je geen overzicht hebt in je administratie ben je een makkelijkere prooi.
Een eenmalige vaste last, zoals gemeentelijke heffingen of waterschapsbelasting, valt vaak in het eerste kwartaal. Op basis van de WOZ-waarde en of iemand huurt of koopt, kunnen criminelen vrij eenvoudig een bedrag berekenen dat geloofwaardig is. En met de mogelijkheden van AI is nep nauwelijks nog van echt te onderscheiden.
Eerst controleren
Dat betekent ook dat we nieuwe vaardigheden moeten ontwikkelen. Zoals het herkennen van (cyber)criminaliteit en oplichting, ook via ogenschijnlijk officiële brieven. Een van die vaardigheden zal dus moeten zijn dat je de gewoonte ontwikkelt dat je niet uit paniek, druk of gemak meteen een betaling via de bijgevoegde link of QR-code doet. Eerst rustig lezen en dan zelf controleren via de officiële ‘mijn’-omgeving of het klopt wat je ontvangen heb. Wees dus niet lui hierin.
Over de QR-code gesproken. Die lijkt handig, maar maakt ons tegelijkertijd kwetsbaarder. Je kunt vooraf niet controleren waar de link naartoe leidt. Pas na het scannen zie je het en dan moet je nog kunnen onderscheiden wat echt is en wat niet. Wie kent het rekeningnummer van de gemeente uit zijn hoofd?
Daar ligt ook een duidelijke verantwoordelijkheid voor organisaties, zoals gemeenten. Hoe zorg je voor betaalgemak, maar op een manier die herkenbaar, veilig en moeilijk na te maken is? Zeker als je weet dat veel inwoners financieel kwetsbaar zijn of moeite hebben met lezen en begrijpen van dit soort informatie.
Mensen willen gemak. Maar net als goedkoop, kan comfort je duur komen te staan. In dit geval had het voorkomen kunnen worden door het bedrag handmatig over te maken. Dan was zichtbaar geweest dat de tenaamstelling niet klopte. Die informatie staat namelijk in de originele brief van de gemeente.
Onder druk handelen
De belangrijkste les zit voor mij nog een laag dieper. Onder druk handelen mensen anders dan wanneer er geen druk is. En dat is precies waar criminelen op inspelen met herinneringen, urgentie en dreigen met boetes. Daarom is het ook belangrijk om de eerder genoemde vaardigheid te ontwikkelen.
Dat je gedrag verandert onder emotionele druk, zie ik dagelijks terug in de methodiek die ik heb ontwikkeld. Je kunt alle kennis en ervaring hebben, maar zodra stress en druk toenemen, verandert je denken en daarmee je gedrag. Wat dat betreft kan dus iedereen slachtoffer worden van dit soort oplichting.”
Naïma Ouled L’Kadi is oprichter van OMG Games en al 17 jaar actief binnen de schulden- en armoedesector. In die jaren begeleidde zij meer dan 1000 mensen van een leven in schulden naar een leven met rust, overzicht en toekomstperspectief. Wat haar opviel: kennis alleen verandert gedrag niet. Daarom ontwikkelde zij ervaringsgerichte financiële educatie, met als kern het OMG -Omgaan Met Geld- bordspel, deze is bekroond met de Saganet Award 2024 voor beste nieuwe serious game designer.
Meer verhalen in de rubriek Opgelicht lezen? Deze artikelen waren favoriet bij onze lezers:
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
