Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat stressvolle contacten de biologische veroudering kunnen versnellen. Vooral familieleden en kennissen blijken impact te hebben. Socioloog Beate Völker plaatst daarbij een belangrijke kanttekening: hoe jij iemand ervaart, speelt ook mee.
De wetenschap toonde al vaker aan dat gezonde relaties en vriendschappen mensen goeddoen. Zo blijkt dat vriendschap ontstaat door een mix van omgeving, persoonlijkheid en zelfs biologische overeenkomsten. En wist je dat we gemiddeld elke zeven jaar de helft van onze sociale kring vervangen? Overigens schreef Metro recent nog over het feit dat veelal jongvolwassen zich ondanks een groot sociaal netwerk relatief eenzaam kunnen voelen.
In het kort
- Recent Amerikaans onderzoek koppelt lastige contacten in het sociale netwerk aan versnelde biologische veroudering.
- Deze zogenoemde ‘hasslers’ verhogen stressmarkers in het bloed en kunnen je biologische leeftijd verhogen.
- Volgens socioloog Beate Völker zijn positieve effecten van sociale netwerken groter dan de negatieve.
- Bijna een op de drie mensen heeft minstens één hassler in de directe omgeving.
- Familieproblemen en zwakkere banden geven meer stress dan romantische relaties en zijn moeilijker te ontlopen.
- Völker benadrukt dat persoonlijke waarneming en eigen regie centraal staan. Vraag jezelf af: ‘Moet ik zoveel stress hebben van deze persoon?’
Wat zijn ‘hasslers’ en waarom versnellen ze biologische veroudering?
Sommige ‘vrienden’ of mensen in onze sociale kring zorgen ongemerkt voor chronische stress in het dagelijks leven. Uit recent Amerikaans onderzoek blijkt dat deze zogenoemde ‘hasslers’ zelfs invloed hebben op het verouderingsproces.
Socioloog Beate Völker doet al jarenlang onderzoek naar vriendschappen en sociale netwerken. „Ik onderzoek de mooie, maar ook de schaduwkanten van sociale cohesie.” Dat gezonde relaties goed zijn voor een mens, weet zij als geen ander. „Zowel mentaal, fysiek als praktisch, wij mensen hebben elkaar nodig. In alle tijden zijn mensen bindingen aangegaan met niet-verwanten. Die relaties helpen ons, brengen plezier, steun en advies. We zijn nu eenmaal sociale wezens. Daarom creëren we een sociale omgeving.”
Hoeveel hechte vrienden heeft de gemiddelde Nederlander eigenlijk?
Volgens Völker varieert de hoeveelheid vrienden behoorlijk per persoon. „Variatie is uiteindelijk interessanter dan een gemiddelde. Maar er is een verschil tussen hele hechte vrienden en de schillen daaromheen, zoals zwakkere contacten, kennissen, oftewel de bredere kring om het vriendschapsnetwerk. Die brede kring is ook heel belangrijk, maar gemiddeld heeft een mens zo’n twee tot vijf hechte vriendschappen.”
Het fenomeen ‘vrienden voor het leven’ is veel zeldzamer dan we wellicht denken. „Dat is een overschat idee”, aldus de socioloog. „Het komt veel minder vaak voor dan we denken. Als je vandaag drie goede vrienden hebt en ik over ruim vijf jaar vraag wie jouw beste vrienden zijn, is de kans groot dat die samenstelling er anders uitziet.”
Amerikaans onderzoek koppelt stressvolle relaties aan hogere biologische leeftijd
Völker noemt het Amerikaanse onderzoek naar de ‘hasslers’ interessante materie. „Voor dit onderzoek is namelijk gebruikgemaakt van biomarkers in het bloed en DNA. De onderzoekers keken naar die biomarkers en het sociale netwerk en ontdekten dat de ‘hasslers’ invloed hadden op het verouderingsproces. Deze relaties, die je last en stress bezorgen, kunnen er dus voor zorgen dat je biologische leeftijd ouder is dan jouw chronologische leeftijd.”
Eerder sprak moleculair bioloog Dr. Ellen Crabbe met Metro over het verschil tussen je chronologische en biologische leeftijd en hoe je die laatste zo jong mogelijk houdt.
Maar volgens de socioloog zitten er ook haken en ogen aan het Amerikaanse onderzoek. „De wetenschappers hebben dit materiaal op één moment gemeten. Idealiter wil je meer analyseren en observeren op verschillende momenten en daar meer tijd voor uitrekken.”
Waarom familieproblemen meer stress veroorzaken dan partnerconflicten
Dat moeilijke mensen in jouw omgeving het verouderingsproces versnellen, komt volgens Völker door stress. „De stressmarkers in het bloed blijken in die gevallen verhoogd. Maar ook hier wil ik nog wel een kanttekening bij zetten. Het onderzoek is gebaseerd op zelfrapportage en specifieke types noemden iemand eerder een ‘hassler’. Het gaat dus om de persoonlijke waarneming van een deelnemer. Dat wil niet zeggen dat iemand jou bewust het leven moeilijk maakt, maar het ligt mede aan hoe iemand de ‘hassler’ waarneemt. Dat leidt uiteindelijk dus tot meetbare verouderingseffecten.”
Völker vervolgt: „Maar als jouw lichaam veel in een stressmodus verkeert, ook wel bekend als de fight or flight-modus, werken allerlei processen in jouw lijf minder goed. Niet onbelangrijk om te vermelden is dat de positieve effecten van een sociaal netwerk groter zijn dan de negatieve effecten.”
Bijna een op de drie mensen heeft minstens één zo’n vervelend persoon in zijn of haar directe omgeving, blijkt uit het onderzoek. Is dat veel? Völker: „Dat verbaast mij niet. Als ik jou nu vraag om jouw netwerk onder de loep te nemen, is de kans groot dat je een ‘hassler’ kunt aanwijzen. Wat overigens ook een interessante bevinding uit deze studie is, is dat stress door een relationele partner kennelijk niet zo’n probleem is. Stress met zwakkere bindingen en familie daarentegen weer wel. Terwijl we toch vaak denken dat bijvoorbeeld mensen die verder weg staan minder effect op ons hebben. Juist dat soort contacten kunnen dus heel stressvol zijn. Dat kan komen doordat je bij mensen die verder weg staan, toch dingen minder makkelijk bespreekt en meer piekert over onuitgesproken zaken.”
Zo herken je een giftige vriendschap volgens socioloog Beate Völker
Sommige contacten kunnen volgens de socioloog wel ‘giftige’ vormen aannemen. „Zoiets kan geleidelijk ontstaan, maar je merkt het vaak wel op een eerder moment. Pieker je veel? Heeft zo’n contact invloed op je slaap, eetlust of gemoedstoestand? Trek je je vaker terug? Als iets overheerst, dan is dat een signaal dat er iets niet in de haak is.”
„Slechts een klein deel van de vriendschappen wordt actief verbroken”, vervolgt Völker. „Wat je veel meer ziet, is dat het verwatert. Dat hoeft helemaal niet erg te zijn als het wederzijds is. Soms kan dat komen door een andere levensfase, waardoor de afstand groter wordt. Maar het kan ook weer zo zijn dat je elkaar toch weer tegenkomt of het initiatief neemt om de draad weer op te pakken. Uit onderzoek weten we ook dat dat vaak gebeurt. Bij een verwaterde vriendschap is herstel eigenlijk best vaak nog mogelijk. Bij een nijpend conflict of een harde punt, is dat veel lastiger.”
Familieproblemen
De meest stressvolle situaties blijken voort te komen uit familieproblemen, stellen de Amerikaanse onderzoekers. „Hoewel er meer onderzoek nodig is naar het effect van familie, valt deze stressfactor wel te verklaren. In romantische relaties heb je vaak niet alleen maar stress, is er meer ruimte om dingen uit te spreken en ben je meer met elkaar bezig. Ook met leuke en mooie dingen. Daar is toch meer balans in.”
Völker vervolgt: „Bij familie kan dat anders zijn. Familieproblemen kunnen bijvoorbeeld overheersen en je kunt er niet aan ontsnappen. Familiebanden afkappen is sowieso heel moeilijk en niet alle familieproblemen zijn oplosbaar. Dat kan sluimeren. Een familie is een hecht netwerk dat ook kan polariseren en waarin allerlei meningen aanwezig zijn. Dat maakt het allemaal net iets ingewikkelder.”
Socioloog Beate Völker: ‘Moet ik zoveel stress hebben van deze persoon?’
Toch benadrukt Völker nogmaals dat onze persoonlijke waarneming van ‘hasslers’ een hele grote rol speelt. „Dat benadruk ik niet om het kleiner te maken, maar het is belangrijk om te weten dat je als mens zelf de controle hebt. Kennelijk doet iemand in jouw omgeving iets met jou. Daarom is de eerste stap om bij jezelf te rade te gaan. Soms lijkt iets heel erg, maar kun je daar later op terugkijken en denken: ‘Eigenlijk viel dat best mee’.”
„Een goed voorbeeld is het sturen van een boze e-mail”, vertelt Völker verder. „Iedereen kent de drang om uit woede te reageren, maar vaak kun je beter even wachten en nadenken wat iemand nu precies stuurt. Iets raakt jou, maar soms speelt de interpretatie ook mee”, aldus de socioloog.
Ze vervolgt: „Ben je toch zeker van je zaak en heb je moeite met een ‘hassler’, dan moedig ik aan om een gesprek aan te gaan met hem of haar. Dat kan soms even stressvol zijn, maar lang niet iedereen is zich van kwaad bewust en soms is er iets anders aan de hand dan je dacht. Daarom is het belangrijk om je af te vragen: ‘Moet ik zoveel stress hebben van deze persoon? En kan ik hier zelf iets aan doen?’ Praat daarover en als dat niks oplevert, kun je er altijd nog voor kiezen om het contact te laten verwateren of te beëindigen.”
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- Marit (33) viel na een werkborrel, liep een hersenschudding op en is 18 maanden verder: ‘Dacht dat ik nooit beter zou worden’
- Phyleen (36) kreeg kanker en weet nu wat níét helpt: ‘Zeg niet zomaar dat je er voor iemand bent’
- Kamperen in Europa fors duurder: in deze 5 landen betaalt een gezin het meest per nacht
- Dominic Seldis (54) heeft reden om nog geen Nederlands te spreken: ‘Maar mensen willen me deporteren’
- De Beleggingsrekening van Petra (39): ‘Ik hoop dat ik eerder kan stoppen met werken’
