Dodent en pedagoog Ingeborg Dijkstra waarschuwt voor Munchausen by proxy, een zeldzame, maar ernstige vorm van kindermishandeling waarbij ouders ziekte bij hun kind verzinnen of veroorzaken. De gevolgen kunnen volgens haar een leven lang zichtbaar blijven.
Het Munchausen by proxy syndroom wordt officieel kindermishandeling door falsificatie genoemd. Dijkstra kwam dit, in zowel haar rol als leerkracht als haar rol als pedagoog, tegen. Dijkstra: „Het is belangrijk om te benoemen dat dit niet veel voorkomt. Integendeel, het komt écht weinig voor en gelukkig maar. In mijn loopbaan heb ik twee keer een Munchausen by proxy syndroom-casus meegemaakt. Maar er zijn ook gevallen geweest waarbij er wel vermoedens waren, maar dit toch niet het geval bleek. De symptomen kunnen namelijk ook iets anders betekenen en de diagnose kan verkeerd worden gesteld op basis van slechts vermoedens.”
In het kort
- Pedagoog Ingeborg Dijkstra waarschuwt voor Munchausen by proxy, kindermishandeling door falsificatie van ziekte.
- Zij benadrukt dat het ‘écht weinig voorkomt’, maar dat signalen makkelijk verkeerd worden geïnterpreteerd.
- Dijkstra beschrijft casussen waarin moeders hun kinderen onterecht ziek presenteerden of met laxeermiddelen ziek maakten.
- De impact op kinderen is groot. Ze lopen lichamelijke schade, angst, vertrouwensproblemen en een sociale achterstand op.
- Signalen zijn klachten zonder medische verklaring, alleen door de ouder gezien, met wisselende diagnoses en veel bezoeken aan artsen.
- Dijkstra vindt dat meerdere professionals moeten meekijken en pleit voor ‘kwetsbaar opstellen’ en een melding maken bij Veilig Thuis.
- Volgens haar hebben plegers vaak trauma of psychische problemen en zijn zij uiteindelijk ook slachtoffer.
Hoe ontdekte Ingeborg Dijkstra haar eerste Munchausen by proxy-casus?
Dijkstra omschrijft de eerste keer dat ze een moeder tegenkwam met deze aandoening. „Ik werkte nog niet zo lang in het onderwijs en een moeder zei vaak dat haar kind epileptische aanvallen had. Bijna altijd gaat het bij kindermishandeling door falsificatie om moeders als pleger. Deze moeder bleef volhouden dat haar kind epilepsie had en kon daarover ook een heleboel details beschrijven. Normaal gesproken ga je dan naar een neuroloog en volgen er allerlei onderzoeken. Maar daar kwam eigenlijk niks uit. Toen de moeder overwoog een second opinion te doen, ging ik daar als jonge docent in mee. Maar er was geen enkele arts die uit die onderzoeken kon opmaken dat haar kind epilepsie had.”
„Ondertussen was deze leerling veel afwezig, mede vanwege de onderzoeken en langere opnames”, vervolgt Dijkstra. „Waardoor dit gezin vaker ter sprake kwam en ook maatschappelijk werk en de huisarts erbij betrokken raakten. Later volgde een melding bij Veilig Thuis en bleek het verhaal over epilepsie niet waar te zijn. Destijds verbaasde ik me daar enorm over en ergens nam ik mezelf ook iets kwalijk. Vooral voor de leerling vond ik het heel erg zielig.”
Waarom blijft Munchausen by proxy vaak lang onopgemerkt?
„Wat belangrijk is om te benadrukken is dat bij kindermishandeling door falsificatie meerdere professionals moeten meekijken. Je hebt meerdere ogen nodig om dit te kunnen vaststellen of uit te sluiten”, legt de pedagoog uit.
Later komt ze nog een gezin tegen waar Munchausen by proxy aan de orde was. „In het geval van Munchausen by proxy zijn ouders heel erg betrokken bij hun kind. Bij kindermishandeling denken we toch vaak aan iets heel anders, dat maakt het ook verwarrend en complex. Dit keer ging het om een moeder en zoon in een scheidingssituatie. De zoon had steeds last van buikpijn, maar bij scheidingen is dat niet ongebruikelijk door de stress die plaatsvindt. Hij was een tiener en op de middelbare school signaleerde zijn mentor op een gegeven moment bepaalde signalen.”
Dijkstra vervolgt: „Deze moeder gaf haar kind al die tijd laxeermiddelen en maakte hem letterlijk ziek. Daardoor kon hij zijn ontlasting niet ophouden. De zoon nam braaf de middelen in, want kinderen zijn loyaal aan hun ouders. Soms was hij dagenlang ziek. Uiteindelijk raakten ook de school en andere professionals erbij betrokken en daardoor ging het balletje rollen.”
Welke motieven hebben ouders bij kindermishandeling door falsificatie?
De pedagoog legt uit dat de professionals rondom een gemiddeld gezin vaak niet medisch zijn opgeleid. „Dat zijn de leerkrachten, pedagogen of maatschappelijk werkers. In eerste instantie nemen zij dingen aan van ouders en dat is begrijpelijk. Daarom is deze diagnose ook zo ingewikkeld en gaat het vaak langer door dan wenselijk is. En wat als je het mis hebt? Je moet wel heel zeker zijn van je zaak voordat je zoiets aankaart. Het laatste wat je wilt, is een ouder wegzetten met iets wat slechts gebaseerd is op vermoedens.”
Volgens Dijkstra zijn plegers vaak kwetsbare volwassenen. „Onderzoek laat zien dat plegers vaak veel trauma of mishandelingen hebben doorgemaakt, of een psychische stoornis hebben, of een combinatie van die factoren. Soms kan extreme angst om een kind te verliezen een motief zijn. Maar ook financiële of praktische zaken kunnen meewegen bij het hebben van een ziek kind. Daarnaast kan ook een extreme mate van aandacht vragen meespelen, of de behoefte aan erkenning van goed ouderschap. Meestal spelen verschillende van dat soort factoren mee.”
Welke blijvende schade lopen kinderen op door Munchausen by proxy?
Voor kinderen kan kindermishandeling door falsificatie grote impact hebben. Dijkstra: „Zowel lichamelijk, psychologisch als sociaal. Lichamelijk kan het bijvoorbeeld zo zijn dat kinderen overmatig veel onderzoeken, scans, medicatie, huisartsbezoeken of zelfs operaties ondergaan. Daaraan kunnen ze op korte termijn, maar ook op lange termijn, schade overhouden. Helaas ondergaan ze behandelingen die vaak niet nodig zijn.”
De pedagoog vervolgt: „Op psychologisch en emotioneel vlak kan het voor een kind ook heel ingrijpend zijn. Je ziet dat deze kinderen angstiger worden of vertrouwensproblemen ontwikkelen. Ze hebben bijvoorbeeld geen vertrouwen in hun moeder of in hun eigen lichaam. Ook kan een negatief zelfbeeld ontstaan. Als jij namelijk altijd ziek, zwak en misselijk bent, gaat dat onder je huid zitten. Kinderen blijven zichzelf, ook in hun volwassen leven, als kwetsbaar en ziek zien. De kindertijd is namelijk heel bepalend voor het volwassen leven”, aldus de pedagoog.
„En ook op sociaal vlak heeft kindermishandeling door falsificatie impact. Kinderen vallen buiten de groep, kunnen geen vriendschappen opbouwen en lopen een achterstand op in het ontwikkelen van hun sociale vaardigheden. Als jij vaak niet op school bent en niet mee kunt doen, val je op heel veel vlakken buiten de groep.”
5 signalen die kunnen wijzen op Munchausen by proxy
Volgens Dijkstra zijn er signalen waaraan kindermishandeling door falsificatie te herkennen is. „Ouders in deze categorie komen met klachten van het kind waar geen medische verklaring voor gevonden wordt, ondanks onderzoeken en second opinions. Vaak gaat het om symptomen die alleen de ouder waarneemt. Dat gold ook voor de jongen die laxeermiddelen kreeg toegediend. Zijn ouders waren gescheiden en bij zijn vader had hij nooit last van buikpijn. Daar zoek je in eerste instantie nog andere verklaringen voor, maar dat past in het beeld van Munchausen by proxy.”
Dijkstra: „Wat je ook ziet, is dat zo’n ouder steeds weer iets nieuws rapporteert of op zoek is naar nieuwe diagnoses. Daarnaast hebben ouders in deze categorie meer dan gemiddelde medische kennis. Ze zijn te goed geïnformeerd of wisselen opvallend vaak tussen medische deskundigen en artsen.”
Volgens de pedagoog houden professionals dit soort signalen nog te lang voor zichzelf. „Daarom pleit ik voor het kwetsbaar opstellen in het leven, maar ook als docent of pedagoog. Als jij het gevoel hebt dat er iets niet klopt, is het belangrijk dat je het met iemand bespreekt. Instanties als Veilig Thuis kunnen vanuit hun expertise naar dat soort zaken kijken. En niet alleen professionals, ook de omgeving of andere betrokkenen moeten hun zorgen uitspreken.” Eerder schreef Metro over het toegenomen aantal meldingen bij Veilig Thuis.
Waarom hulp voor zowel kind als pleger noodzakelijk is
„De veiligheid van het kind staat voorop”, benadrukt Dijkstra. „Daarom is het belangrijk dat er wordt gekeken naar de gezinssamenstelling en wat nodig is. Soms zijn er ook broertjes en zusjes bij betrokken of wordt er juist op één kind geprojecteerd. Maar ook partners of ex-partners spelen een belangrijke rol. Als het hele plaatje duidelijk is, kan ook gekeken worden wat een pleger nodig heeft.”
Want ook voor de pleger moet aandacht zijn, stelt de pedagoog. „De oorzaak zit meestal bij trauma of mishandeling bij de pleger. Daar zijn allerlei therapieën en behandelingen voor mogelijk. Mensen met trauma kunnen geholpen worden. Ook zijn plegers vaak opgelucht als de zaken boven tafel komen. Het belast hen namelijk ook. Als er hulp komt, zijn veel plegers daar vaak dankbaar voor. En als er en behandeling of therapie wordt aangeboden, pakken ze dat in veel gevallen met beide handen aan.”
Dijkstra sluit af: „Uiteindelijk zijn ook plegers slachtoffer. Dat wil niet zeggen dat we hun gedrag moeten goedpraten, maar het zijn geen monsters. Ze zien alleen geen andere weg om om hulp of aandacht te vragen. Het trauma belemmert hen. Overigens geldt dat bij veel vormen van kindermishandeling. In de meeste gevallen gaat het om onvermogen. Dat praten we niet goed, maar is wel iets wat we in ons achterhoofd moeten houden.”
Eerder vertelde ook Sylvia aan Metro dat ze in het verleden haar zoontje sloeg.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
- De Spaarrekening van Jemima (42): ‘We hebben 20K spaargeld, maar mijn man wil niks uitgeven’
- Wetenschappers zetten idee over veroudering op zijn kop: hersenen blijven ontwikkelen, tot wel 90 jaar oud
- 1 op de 3 Nederlanders leeft van salaris naar salaris: is loon rond de 25ste nog van deze tijd?
- Pedagoog Ingeborg over Munchausen by proxy: waarom deze verborgen vorm van kindermishandeling vaak jaren doorgaat
- Na een break-up kiezen weinig mensen deze aanpak, terwijl die het meeste rust lijkt te geven
